Giữ gìn bản sắc tín ngưỡng thờ Mẫu

09/07/2018

Sau một năm di sản văn hóa “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” được UNESCO ghi danh, bên cạnh tín hiệu vui từ công tác bảo tồn, quảng bá, phát huy giá trị di sản, vẫn còn không ít băn khoăn, lo ngại trước sự biến tướng, lệch lạc trong cách thức thực hành nghi lễ, ảnh hưởng không nhỏ tới việc giữ gìn bản sắc tín ngưỡng thờ Mẫu.


Sân khấu hóa và nỗi lo biến tướng

Tín ngưỡng thờ Mẫu đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Chỉ tính riêng ở Hà Nội, tới cuối năm 2016 đã có 210 đền và 892 điện thờ Mẫu, trong đó có hơn 800 điện thờ do tư nhân lập nên. Con số này được ghi nhận đang tiếp tục tăng, nhất là khi di sản được UNESCO ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Tuy nhiên, trong thực tế, bên cạnh những điều tích cực, nhiều yếu tố tiêu cực nảy sinh.

Thủ nhang Vũ Đức Quyết trong lễ khánh thành đền Phúc Thủy Linh Từ. Ảnh: Dân trí

Chủ nhiệm Câu lạc bộ Văn hóa thờ Mẫu và hát văn Hà Nội, thanh đồng Lưu Ngọc Đức nêu: Dễ thấy nhất là tín ngưỡng thờ Mẫu đang được thực hành khá tùy tiện ở nhiều nơi, điều đó khiến cho nghi thức thờ tự trong di tích bị biến dạng, tác động xấu tới công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Ở nhiều nơi, để hợp thức hóa việc tổ chức hầu đồng, người ta đưa những vị thánh trong tín ngưỡng thờ Mẫu vào phối thờ, làm thay đổi tính chất của di tích. Việc thực hành không đúng, trang phục, âm nhạc lai căng, hiện đại hóa làm mất đi vẻ đẹp tín ngưỡng.

Để ngăn chặn những biến dạng này, từ đầu mùa lễ hội năm 2018 Bộ VH-TT&DL đã có công văn yêu cầu chỉ tổ chức hầu đồng ở những nơi có điện thờ hoặc di tích thờ Mẫu, không tổ chức nghi lễ ở khu vực công cộng với tính chất của một loại hình dịch vụ du lịch hay hoạt động âm nhạc đường phố.

Tuy nhiên, hiện tượng nêu trên vẫn tồn tại ở không ít lễ hội trên địa bàn Hà Nội, kể cả những hoạt động văn hóa cộng đồng quan trọng như Lễ hội đình Chèm (quận Bắc Từ Liêm). Tình trạng sân khấu hóa nghi thức thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu một cách tùy tiện trong thời gian gần đây cũng gây nên sự lo ngại trong cộng đồng, đặc biệt là về nguy cơ làm biến đổi, mai một bản sắc di sản nếu cơ quan quản lý văn hóa không phân định rạch ròi giữa hoạt động trình diễn với thực hành nghi thức.

Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn văn hóa tín ngưỡng Việt Nam, Giáo sư Ngô Đức Thịnh nhận định: Tín ngưỡng thờ Mẫu là hệ thống tín ngưỡng ở trình độ phát triển khác nhau, chưa có quy định, khuôn mẫu cố định. Ranh giới giữa văn hóa và mê tín trong thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu rất mong manh, tiềm ẩn nguy cơ biến tướng, thương mại hóa, gây tổn hại cho di sản.

Duy trì bản sắc tín ngưỡng

Để bảo tồn và phát huy giá trị tín ngưỡng thờ Mẫu, Tiến sĩ Lưu Minh Trị, Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Thăng Long – Hà Nội cho rằng: Bộ VH-TT&DL cần có quyết định riêng về quản lý nhà nước đối với việc thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu, quy định rõ trách nhiệm của người đại diện cơ sở thờ Mẫu đối với việc tổ chức thực hành nghi lễ. Các tỉnh, thành phố cũng cần ban hành quy chế cụ thể, phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương…

Theo thanh đồng Lưu Ngọc Đức, cơ quan chức năng cần tiến hành khảo sát, lập danh sách các điểm thờ Mẫu, phân định nơi nào đủ điều kiện tổ chức nghi lễ, nơi nào không. Việc lập ra một hội đồng gồm các nhà nghiên cứu và những người thực hành di sản mẫu mực giữ vai trò thẩm định, đánh giá, giám sát công tác quản lý, thực hành di sản trong giai đoạn hiện nay cũng là điều cần thiết.

Về lâu dài, cần xây dựng, phổ biến rộng rãi quy chế thực hành nghi lễ với các điều khoản liên quan tới khâu chuẩn bị, các bước thực hành cũng như trang phục, tác phong hành lễ… Quy chế có ý nghĩa tạo chuẩn mực cho việc tổ chức, thực hành nghi thức thờ Mẫu, giúp ngăn chặn biểu hiện biến tướng, lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi.

GS.TS Nguyễn Chí Bền, nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật Việt Nam cho rằng, cuộc sống sẽ tự sàng lọc, đào thải những biểu hiện sai lệch trong thực hành nghi lễ hầu đồng. Với sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan quản lý văn hóa và mỗi người dân, di sản “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” sẽ dần đi vào quỹ đạo đúng, góp phần làm lan tỏa nét đẹp văn hóa Việt Nam.

Theo Hanoimoi

Video hay

Cùng chuyên mục

HLV tuyển Jordan: ‘Đá với Việt Nam còn khó hơn đá với đội từng dự World Cup’

HLV tuyển Jordan: ‘Đá với Việt Nam còn khó hơn đá với đội từng dự World Cup’

Con người thực sự của Chu Du: Đa mưu, túc trí, không đố kỵ

Con người thực sự của Chu Du: Đa mưu, túc trí, không đố kỵ

Những mãnh tướng phải chết oan uổng trong lịch sử Trung Hoa

Những mãnh tướng phải chết oan uổng trong lịch sử Trung Hoa

Chuyện ‘thê thiếp’ trong hôn nhân của người xưa

Chuyện ‘thê thiếp’ trong hôn nhân của người xưa

Từ số chết đuối đến đại phú ông: Thiện ác trong một niệm, vận mệnh hai tầng trời

Từ số chết đuối đến đại phú ông: Thiện ác trong một niệm, vận mệnh hai tầng trời

‘Cấm địa tử vong’ – Bí ẩn 5 vùng đất nguy hiểm một đi không trở lại của Trung Quốc

‘Cấm địa tử vong’ – Bí ẩn 5 vùng đất nguy hiểm một đi không trở lại của Trung Quốc

Nghịch lý nghề ‘bán chữ lấy tiền’

Nghịch lý nghề ‘bán chữ lấy tiền’

Đào cổ thụ Nhật Tân giá hàng trăm triệu của đại gia chơi Tết

Đào cổ thụ Nhật Tân giá hàng trăm triệu của đại gia chơi Tết

Lễ hội tiêu cực: Nhiều ý kiến khác nhau

Lễ hội tiêu cực: Nhiều ý kiến khác nhau

Ngọt thơm bánh gấc Ninh Giang – thứ quà tết bình dị

Ngọt thơm bánh gấc Ninh Giang – thứ quà tết bình dị

Tản mạn cùng thư pháp ngày xuân

Tản mạn cùng thư pháp ngày xuân

Làng chiếu Cẩm Nê một chiều thu nắng vàng

Làng chiếu Cẩm Nê một chiều thu nắng vàng

Cuộc sống tại ngoại êm đềm của công chúa Huawei

Cuộc sống tại ngoại êm đềm của công chúa Huawei

Jordan – đối thủ của Việt Nam tại vòng 1/8 Asian Cup mạnh cỡ nào?

Jordan – đối thủ của Việt Nam tại vòng 1/8 Asian Cup mạnh cỡ nào?

Tết xưa – miền cổ tích vẹn nguyên

Tết xưa – miền cổ tích vẹn nguyên

Lời kể của thiếu nữ 17 tuổi bị lừa bán sang Trung Quốc làm vợ

Lời kể của thiếu nữ 17 tuổi bị lừa bán sang Trung Quốc làm vợ

Trả lương 1 triệu/ngày vẫn đỏ mắt tìm người làm dịp Tết

Trả lương 1 triệu/ngày vẫn đỏ mắt tìm người làm dịp Tết

Đà Nẵng: Xử lý dứt điểm nhiều vấn đề ‘nóng’ trong năm 2018

Đà Nẵng: Xử lý dứt điểm nhiều vấn đề ‘nóng’ trong năm 2018

Đảng, Nhà nước và nhân dân luôn ghi nhận, tôn vinh những đóng góp của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam

Đảng, Nhà nước và nhân dân luôn ghi nhận, tôn vinh những đóng góp của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam

Asian Cup 2019 chỉ còn 3 vé đi tiếp, cơ hội nào cho Việt Nam?

Asian Cup 2019 chỉ còn 3 vé đi tiếp, cơ hội nào cho Việt Nam?

Cận cảnh tòa lâu đài tráng lệ của gia đình cô dâu đeo vàng trĩu cổ ở Nam Định

Cận cảnh tòa lâu đài tráng lệ của gia đình cô dâu đeo vàng trĩu cổ ở Nam Định

Điều có thể thay đổi cuộc đời con cái nhưng cha mẹ thường quên dạy

Điều có thể thay đổi cuộc đời con cái nhưng cha mẹ thường quên dạy

Những sinh vật dưới đáy biển vô cùng đẹp và dễ thương

Những sinh vật dưới đáy biển vô cùng đẹp và dễ thương

Những hình ảnh hài hước về mùa họp phụ huynh nhiều ‘bão táp’

Những hình ảnh hài hước về mùa họp phụ huynh nhiều ‘bão táp’

10 loài côn trùng hoàn toàn có thể ăn được ngon lành

10 loài côn trùng hoàn toàn có thể ăn được ngon lành

Cái kết đáng buồn của đệ nhất mỹ nữ Hong Kong Trương Mạn Ngọc

Cái kết đáng buồn của đệ nhất mỹ nữ Hong Kong Trương Mạn Ngọc

Việt Nam – Yemen: Cánh cửa hẹp cho thầy trò HLV Park Hang-seo

Việt Nam – Yemen: Cánh cửa hẹp cho thầy trò HLV Park Hang-seo

Chinh phục rừng đá Tsingy ở Madagascar

Chinh phục rừng đá Tsingy ở Madagascar

Vì sao du lịch Việt thu hút nhiều khách Hàn, ‘áp đảo’ khách Trung Quốc

Vì sao du lịch Việt thu hút nhiều khách Hàn, ‘áp đảo’ khách Trung Quốc

Tuyệt chiêu kén con rể đầy kỳ lạ của mẹ vợ

Tuyệt chiêu kén con rể đầy kỳ lạ của mẹ vợ