Giữ gìn bản sắc tín ngưỡng thờ Mẫu

09/07/2018

Sau một năm di sản văn hóa “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” được UNESCO ghi danh, bên cạnh tín hiệu vui từ công tác bảo tồn, quảng bá, phát huy giá trị di sản, vẫn còn không ít băn khoăn, lo ngại trước sự biến tướng, lệch lạc trong cách thức thực hành nghi lễ, ảnh hưởng không nhỏ tới việc giữ gìn bản sắc tín ngưỡng thờ Mẫu.


Sân khấu hóa và nỗi lo biến tướng

Tín ngưỡng thờ Mẫu đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Chỉ tính riêng ở Hà Nội, tới cuối năm 2016 đã có 210 đền và 892 điện thờ Mẫu, trong đó có hơn 800 điện thờ do tư nhân lập nên. Con số này được ghi nhận đang tiếp tục tăng, nhất là khi di sản được UNESCO ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Tuy nhiên, trong thực tế, bên cạnh những điều tích cực, nhiều yếu tố tiêu cực nảy sinh.

Thủ nhang Vũ Đức Quyết trong lễ khánh thành đền Phúc Thủy Linh Từ. Ảnh: Dân trí

Chủ nhiệm Câu lạc bộ Văn hóa thờ Mẫu và hát văn Hà Nội, thanh đồng Lưu Ngọc Đức nêu: Dễ thấy nhất là tín ngưỡng thờ Mẫu đang được thực hành khá tùy tiện ở nhiều nơi, điều đó khiến cho nghi thức thờ tự trong di tích bị biến dạng, tác động xấu tới công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Ở nhiều nơi, để hợp thức hóa việc tổ chức hầu đồng, người ta đưa những vị thánh trong tín ngưỡng thờ Mẫu vào phối thờ, làm thay đổi tính chất của di tích. Việc thực hành không đúng, trang phục, âm nhạc lai căng, hiện đại hóa làm mất đi vẻ đẹp tín ngưỡng.

Để ngăn chặn những biến dạng này, từ đầu mùa lễ hội năm 2018 Bộ VH-TT&DL đã có công văn yêu cầu chỉ tổ chức hầu đồng ở những nơi có điện thờ hoặc di tích thờ Mẫu, không tổ chức nghi lễ ở khu vực công cộng với tính chất của một loại hình dịch vụ du lịch hay hoạt động âm nhạc đường phố.

Tuy nhiên, hiện tượng nêu trên vẫn tồn tại ở không ít lễ hội trên địa bàn Hà Nội, kể cả những hoạt động văn hóa cộng đồng quan trọng như Lễ hội đình Chèm (quận Bắc Từ Liêm). Tình trạng sân khấu hóa nghi thức thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu một cách tùy tiện trong thời gian gần đây cũng gây nên sự lo ngại trong cộng đồng, đặc biệt là về nguy cơ làm biến đổi, mai một bản sắc di sản nếu cơ quan quản lý văn hóa không phân định rạch ròi giữa hoạt động trình diễn với thực hành nghi thức.

Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn văn hóa tín ngưỡng Việt Nam, Giáo sư Ngô Đức Thịnh nhận định: Tín ngưỡng thờ Mẫu là hệ thống tín ngưỡng ở trình độ phát triển khác nhau, chưa có quy định, khuôn mẫu cố định. Ranh giới giữa văn hóa và mê tín trong thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu rất mong manh, tiềm ẩn nguy cơ biến tướng, thương mại hóa, gây tổn hại cho di sản.

Duy trì bản sắc tín ngưỡng

Để bảo tồn và phát huy giá trị tín ngưỡng thờ Mẫu, Tiến sĩ Lưu Minh Trị, Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Thăng Long – Hà Nội cho rằng: Bộ VH-TT&DL cần có quyết định riêng về quản lý nhà nước đối với việc thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu, quy định rõ trách nhiệm của người đại diện cơ sở thờ Mẫu đối với việc tổ chức thực hành nghi lễ. Các tỉnh, thành phố cũng cần ban hành quy chế cụ thể, phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương…

Theo thanh đồng Lưu Ngọc Đức, cơ quan chức năng cần tiến hành khảo sát, lập danh sách các điểm thờ Mẫu, phân định nơi nào đủ điều kiện tổ chức nghi lễ, nơi nào không. Việc lập ra một hội đồng gồm các nhà nghiên cứu và những người thực hành di sản mẫu mực giữ vai trò thẩm định, đánh giá, giám sát công tác quản lý, thực hành di sản trong giai đoạn hiện nay cũng là điều cần thiết.

Về lâu dài, cần xây dựng, phổ biến rộng rãi quy chế thực hành nghi lễ với các điều khoản liên quan tới khâu chuẩn bị, các bước thực hành cũng như trang phục, tác phong hành lễ… Quy chế có ý nghĩa tạo chuẩn mực cho việc tổ chức, thực hành nghi thức thờ Mẫu, giúp ngăn chặn biểu hiện biến tướng, lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi.

GS.TS Nguyễn Chí Bền, nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật Việt Nam cho rằng, cuộc sống sẽ tự sàng lọc, đào thải những biểu hiện sai lệch trong thực hành nghi lễ hầu đồng. Với sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan quản lý văn hóa và mỗi người dân, di sản “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” sẽ dần đi vào quỹ đạo đúng, góp phần làm lan tỏa nét đẹp văn hóa Việt Nam.

Theo Hanoimoi

Video hay

Cùng chuyên mục

Phát hiện mới về loài chim không lồ nặng gần 1 tấn

Phát hiện mới về loài chim không lồ nặng gần 1 tấn

Dòng họ Lý gốc Việt thứ hai ở Hàn Quốc (phần 1): Tạo dựng nước Hàn Quốc

Dòng họ Lý gốc Việt thứ hai ở Hàn Quốc (phần 1): Tạo dựng nước Hàn Quốc

Nhóm máu hiếm nhất thế giới giá trị hơn cả vàng ròng, thế giới có 43 người nhưng chỉ 9 người đồng ý hiến

Nhóm máu hiếm nhất thế giới giá trị hơn cả vàng ròng, thế giới có 43 người nhưng chỉ 9 người đồng ý hiến

Thị trấn đặc biệt nhà nào cũng sở hữu máy bay riêng

Thị trấn đặc biệt nhà nào cũng sở hữu máy bay riêng

Khi nào không nên ăn rau muống?

Khi nào không nên ăn rau muống?

3 bà cháu nhập viện vì…ăn nhầm nấm độc

3 bà cháu nhập viện vì…ăn nhầm nấm độc

Lời từ biệt xúc động trong sổ tang Chủ tịch nước Trần Đại Quang

Lời từ biệt xúc động trong sổ tang Chủ tịch nước Trần Đại Quang

Live: Lễ viếng Chủ tịch nước Trần Đại Quang

Live: Lễ viếng Chủ tịch nước Trần Đại Quang

Giết đàn cá mập hổ để “trả thù” vụ tấn công du khách

Giết đàn cá mập hổ để “trả thù” vụ tấn công du khách

Các đoàn không mang vòng hoa khi viếng Chủ tịch nước Trần Đại Quang

Các đoàn không mang vòng hoa khi viếng Chủ tịch nước Trần Đại Quang

Trẻ uống quá nhiều thuốc bổ trẻ có thể gây ngộ độc

Trẻ uống quá nhiều thuốc bổ trẻ có thể gây ngộ độc

Ngày “trò cũ” Lampard đối đầu với Mourinho

Ngày “trò cũ” Lampard đối đầu với Mourinho

Quốc tang, toàn bộ rạp chiếu phim trên toàn quốc đóng cửa

Quốc tang, toàn bộ rạp chiếu phim trên toàn quốc đóng cửa

Đà Nẵng: Bỏ ra gần 7 tỉ chỉ mua…1 cây lan

Đà Nẵng: Bỏ ra gần 7 tỉ chỉ mua…1 cây lan

TP.HCM: Lễ viếng Chủ tịch nước Trần Đại Quang bắt đầu lúc 7 giờ ngày 26/9

TP.HCM: Lễ viếng Chủ tịch nước Trần Đại Quang bắt đầu lúc 7 giờ ngày 26/9

Những bức ảnh siêu hiếm trên thế giới, bạn thật may mắn khi được chiêm ngưỡng nó

Những bức ảnh siêu hiếm trên thế giới, bạn thật may mắn khi được chiêm ngưỡng nó

Hamlet của hài kịch

Hamlet của hài kịch

Modric vượt mặt Ronaldo, Salah giành giải thưởng ‘The Best’

Modric vượt mặt Ronaldo, Salah giành giải thưởng ‘The Best’

Núi lửa Việt Nam lọt vào danh sách những ngọn núi lửa ấn tượng nhất

Núi lửa Việt Nam lọt vào danh sách những ngọn núi lửa ấn tượng nhất

Quảng Trị: Phát hiện 33 hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật

Quảng Trị: Phát hiện 33 hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật

Bí ẩn về bộ tộc người rắn ở Ấn Độ

Bí ẩn về bộ tộc người rắn ở Ấn Độ

Hà Nội là điểm đến hàng đầu thế giới

Hà Nội là điểm đến hàng đầu thế giới

Người Việt sẽ được xem Ngoại hạng Anh miễn phí trên Facebook?

Người Việt sẽ được xem Ngoại hạng Anh miễn phí trên Facebook?

5 cách để mua vé tàu Tết 2019 tiết kiệm thời gian nhất

5 cách để mua vé tàu Tết 2019 tiết kiệm thời gian nhất

Thông tin chi tiết và những điều lưu ý về Lễ Quốc tang Chủ tịch nước Trần Đại Quang

Thông tin chi tiết và những điều lưu ý về Lễ Quốc tang Chủ tịch nước Trần Đại Quang

Hà Nội phục vụ Lễ Quốc tang Chủ tịch nước: Người dân nên tránh đi vào đường nào?

Hà Nội phục vụ Lễ Quốc tang Chủ tịch nước: Người dân nên tránh đi vào đường nào?

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng làm Trưởng ban lễ tang Chủ tịch nước Trần Đại Quang

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng làm Trưởng ban lễ tang Chủ tịch nước Trần Đại Quang

Quốc tang tưởng niệm Chủ tịch nước Trần Đại Quang

Quốc tang tưởng niệm Chủ tịch nước Trần Đại Quang

Albert Einstein và cách học để giải toán cao cấp năm 13 tuổi

Albert Einstein và cách học để giải toán cao cấp năm 13 tuổi

Những kỳ vọng vào quan hệ đối tác chiến lược kiểu mới Việt – Nhật

Những kỳ vọng vào quan hệ đối tác chiến lược kiểu mới Việt – Nhật