Nón quai thao – món trang sức làm nên nét duyên người quan họ

13/06/2020

Trang phục tiêu biểu tôn lên vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam bên cạnh tấm áo mớ ba, mớ bảy còn là chiếc nón thúng quai thao.


Chúng tôi may mắn có dịp về thăm Bắc Ninh – cái nôi của những làn điệu quan họ làm lay động lòng người. Được thưởng thức buổi biểu diễn Dân ca quan họ tại nhà chứa làng Diềm, tôi mê mẩn trước hình ảnh các liền chị e ấp, thẹn thùng, duyên dáng bên chiếc nón thúng quai thao. Không phổ biến như nón lá, không nhỏ gọn như nón bài thơ, nhưng chiếc nón quai thao lại có sức hút đặc biệt, làm nên nét duyên thầm của người phụ nữ miền quan họ, làm say lòng biết bao người đã từng một lần đặt chân đến nơi đây.

Nón quai thao ẩn chứa một vẻ đẹp sang trọng, duyên dáng, như mang nặng câu ca trữ tình, đằm thắm.

Chưa ai xác định được chiếc nón quai thao ra đời từ lúc nào, song tương truyền rằng nón xuất hiện ở Hải Dương vào đời Trần (thế kỷ XVIII), được gọi tên là nón thượng.

Qua đời Lê, nón được thêm quai thao – bộ phận không thể thiếu của chiếc nón, nó chẳng những làm cho nón cân bằng, vững chãi, mà còn làm cho người phụ nữ thêm duyên dáng, thướt tha… Quai thao làm bằng loại tơ đặc biệt, dùng bền lại vừa có giá trị thẩm mĩ cao. Dân gian truyền tai nhau có viên quan trong triều, ông Vũ Đức Úy, trong khi được cử làm phó sứ sang Trung Quốc, bỏ công học nghề thủ công, dệt thao rồi về nước truyền nghề dệt, nghề dùng sợi tơ làm dây đàn, quai thao cho nón, tạo nên chiếc nón quai thao hoàn hảo.

Nón quai thao – điều kì diệu từ bàn tay nghệ nhân

Nón quai thao là loại nón đắt tiền, đẹp và sang trọng, thường được các bà, các cô đội hoặc mang theo trong những dịp lễ Tết, hội hè hay trong những ngày có công việc cần sự nghiêm chỉnh, lịch sự. 50 năm trở lại đây, khi những làn điệu Dân ca quan họ Bắc Ninh được lan tỏa rộng rãi và nhiều người biết đến, hình ảnh chiếc nón quai thao đã nhanh chóng trở thành biểu tượng đặc trưng của quan họ Bắc Ninh và người ta thường hay gọi vui là “nón quan họ”.

Nón quan họ có hai cách gọi: nón thúng quai thao hay nón ba tầm. Song, theo lời của nguyên Phó Giám đốc Nhà hát quan họ Bắc Ninh Xuân Mùi, hai cách gọi này có sự khác biệt: “Trong cuộc sống hàng ngày, nón thúng quai thao có giá trị sử dụng cao hơn nón ba tầm. Nhưng về mặt thẩm mỹ, nón ba tầm lại có phần bắt mắt hơn. Đó cũng là lý do vì sao người ta thường hay đội nón thúng đi làm đồng, che nắng, che mưa, còn nón ba tầm chỉ sử dụng khi đi hội hè, lễ Tết. Trong dân ca quan họ Bắc Ninh, các liền chị sử dụng nón ba tầm hoặc nón quai thao với mục đích chính để làm đẹp, tăng thêm phần tự tin, làm duyên làm dáng”.

Nón quan họ có kích thước khá lớn, đường kính mặt nón rộng khoảng 70-80cm, được lợp bằng lá gồi hoặc lá cọ. Những nghệ nhân làm nón phải chọn lá thật khéo, kỹ càng: lá phải mỏng, sống nhỏ, không già, không non. Xung quanh mặt nón là thành nón với chiều cao khoảng 10-12cm. Thành nón che rợp cả khuôn mặt của người đội, nhưng vẫn để lại một không gian rộng, thoáng và mát. Giữa tâm nón là khua nón – một vành tròn cao khoảng 8cm, là sự kết hợp của những sợi tre nhỏ chuốt bóng khâu lại với nhau bằng chỉ tơ nhiều màu sắc, ráp đúng vào đầu để giữ cho chắc. Khua nón đòi hỏi người nghệ nhân phải có tay nghề cao, tỉ mỉ, công phu mới có thể làm được.

Quai thao là bộ phận không thể thiếu của chiếc nón quan họ. Nó thường được làm bằng tơ, nhưng phải là loại tơ đặc biệt, rẻ – bền – giá trị cao, dài chừng 20-25cm, thả võng đến ngang eo. Về mặt “vật chất”, hai chiếc quai thao giúp nón giữ thăng bằng, vững chắc. Khi chuyển động, quai thao sẽ va đập tạo nên âm thanh cộng hưởng nghe rất vui tai. Về mặt thẩm mỹ, quai thao giúp người phụ nữ thêm phần nữ tính, dịu dàng, mềm mại.

Dẫu tưởng cầm nón quan họ là đã đủ duyên dáng, song không phải ai cũng biết cách cầm nón sao cho đúng.


Có duyên được nghe những lời chia sẻ của NSƯT Bích Hồng – giảng viên trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch tỉnh Bắc Ninh cho biết: “Khi đứng hát, có ba tư thế cầm mà các liền chị thường sử dụng: đội hờ trên đầu, một tay cầm mic, tay còn lại giữ nhẹ vành nón; khoác nón vào vai hay cầm ở tay che trước ngực. Hai quai thao phải luôn song song với mặt đất, rủ xuống thướt tha. Trong quá trình hát, khi liền chị hé nhẹ chiếc nón tức là họ đang muốn giao lưu với liền anh. Mọi hành động liên quan đến chiếc nón đều mang ẩn ý sâu xa, không chỉ chỉ đơn thuần là sử dụng”.

Nón quai thao – điệu hồn quan họ

Văn hóa quan họ không chỉ được biểu hiện trên phương diện âm nhạc và hình thức ca hát mà nó còn được thể hiện một cách tinh tế qua trang phục.

Nán lại sau buổi biểu diễn để tìm hiểu thêm về chiếc nón ba tầm, chị Hai trong CLB quan họ của làng Diềm chia sẻ về niềm tự hào khi được cầm trên tay chiếc nón này: “Đời sống văn minh, phát triển nhưng nón thúng quai thao vẫn thuần túy nguyên hình của nó. Ở bất cứ nơi đâu, từ rừng sâu hẻo lánh, trên đồng ruộng mênh mông, dọc theo sông dài biển cả, chỉ cần cầm trên tay chiếc nón quan họ, niềm tự hào trong chị mãi không phai”.


Ngày nay, chiếc nón quai thao truyền thống đã không còn phù hợp với cuộc sống năng động, hiện đại, cũng không được giới trẻ sử dụng vào mục đích che nắng che mưa như trước nữa. Người ta chỉ còn thấy những nét giá trị truyền thống của tấm áo mớ ba mớ bảy, cùng nón quai thao thông qua các sàn diễn sân khấu, các buổi biểu diễn văn nghệ. Nhưng trong tiềm thức của người Bắc Ninh, đặc biệt là các liền chị, hình ảnh chiếc nón quan họ tuy đơn sơ, giản dị đã đi vào tiềm thức và luôn lắng đọng trong tâm hồn họ. Họ luôn có ý thức mãnh liệt về việc giữ gìn nét đẹp truyền thống này./.

 

Theo VOV

Video hay

Cùng chuyên mục

Đến thăm ‘vương quốc đàn ông’ – nơi phụ nữ không được phép bén mảng

Đến thăm ‘vương quốc đàn ông’ – nơi phụ nữ không được phép bén mảng

Hé lộ về ‘quy tắc Messi’ buộc các cầu thủ Barca phải tuân theo

Hé lộ về ‘quy tắc Messi’ buộc các cầu thủ Barca phải tuân theo

Khám phá 7 nơi ‘tận cùng trái đất’, khoa học chưa tiếp cận được

Khám phá 7 nơi ‘tận cùng trái đất’, khoa học chưa tiếp cận được

Bí ẩn về những nấm mộ hoang giữa lòng Hà Nội

Bí ẩn về những nấm mộ hoang giữa lòng Hà Nội

Những tác dụng tuyệt vời của lá vối

Những tác dụng tuyệt vời của lá vối

‘Độc lạ’ bộ sưu tập tranh Tây Du Ký người Việt vẽ 3 thế kỷ trước

‘Độc lạ’ bộ sưu tập tranh Tây Du Ký người Việt vẽ 3 thế kỷ trước

Ảnh về Việt Nam nửa đầu thế kỷ 20 qua sách ‘Ký ức Đông Dương’

Ảnh về Việt Nam nửa đầu thế kỷ 20 qua sách ‘Ký ức Đông Dương’

‘Đà Lạt thứ hai của Việt Nam’ – cao nguyên Vân Hòa

‘Đà Lạt thứ hai của Việt Nam’ – cao nguyên Vân Hòa

Sự thực về Lương Sơn Bạc

Sự thực về Lương Sơn Bạc

VinFast chính thức mua lại trung tâm thử nghiệm ô tô của GM tại Úc – Bàn đạp đưa hãng xe Việt ra thế giới

VinFast chính thức mua lại trung tâm thử nghiệm ô tô của GM tại Úc – Bàn đạp đưa hãng xe Việt ra thế giới

Sự thật về cuộc sống hoa lệ sau cánh cửa các vương phủ nhà Thanh

Sự thật về cuộc sống hoa lệ sau cánh cửa các vương phủ nhà Thanh

Bất ngờ về đội quân hùng mạnh của Đế chế La Mã

Bất ngờ về đội quân hùng mạnh của Đế chế La Mã

Deco: ‘Ronaldo là quái vật’

Deco: ‘Ronaldo là quái vật’

Những chiếc khẩu trang siêu độc trên thảm đỏ Liên hoan phim Venice

Những chiếc khẩu trang siêu độc trên thảm đỏ Liên hoan phim Venice

Những bí mật chưa từng biết về loài Hổ

Những bí mật chưa từng biết về loài Hổ

Đào tổ kiến phát hiện loài nấm cực kỳ quý hiếm

Đào tổ kiến phát hiện loài nấm cực kỳ quý hiếm

Lên núi bắt… ốc

Lên núi bắt… ốc

Ciro Immobile và bi kịch của Vua phá lưới

Ciro Immobile và bi kịch của Vua phá lưới

Tái hiện huyền tích về vua Lý Công Uẩn trên sân khấu kịch

Tái hiện huyền tích về vua Lý Công Uẩn trên sân khấu kịch

Những thực phẩm ăn khi đói còn tốt gấp ‘vạn lần nhân sâm’, nhiều người bỏ phí

Những thực phẩm ăn khi đói còn tốt gấp ‘vạn lần nhân sâm’, nhiều người bỏ phí

Đến thăm ngôi làng Myanmar mưu sinh bằng cẩm thạch

Đến thăm ngôi làng Myanmar mưu sinh bằng cẩm thạch

Lần đầu tiết lộ ‘đội quân ma’ của quân đồng minh khiến Hitler sập bẫy

Lần đầu tiết lộ ‘đội quân ma’ của quân đồng minh khiến Hitler sập bẫy

Bí quyết ‘thổi hồn’ nghệ thuật tuồng vào chiếc mặt nạ giấy bồi

Bí quyết ‘thổi hồn’ nghệ thuật tuồng vào chiếc mặt nạ giấy bồi

Tố chùa vất tro cốt vào xó: Đề xuất lạ

Tố chùa vất tro cốt vào xó: Đề xuất lạ

Từ quan đến dân

Từ quan đến dân

Truyện ngắn: Màu hạnh phúc

Truyện ngắn: Màu hạnh phúc

Hồ Chí Minh và người Mỹ trong Cách mạng Tháng Tám

Hồ Chí Minh và người Mỹ trong Cách mạng Tháng Tám

Những con đường kỳ lạ trên thế giới

Những con đường kỳ lạ trên thế giới

Câu chuyện ma quái về ngôi nhà số 81 ở Bắc Kinh

Câu chuyện ma quái về ngôi nhà số 81 ở Bắc Kinh

Bill Gates không phải sinh viên giỏi toán nhất ĐH Harvard

Bill Gates không phải sinh viên giỏi toán nhất ĐH Harvard