Nhấn mạnh yêu cầu gắn bảo tồn với phát triển, đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Vũ cho rằng, bảo vệ di sản chỉ bền vững khi người dân sinh sống trong vùng di sản được hưởng lợi từ di sản.
Phân cấp thẩm quyền đầu tư trong vùng đệm di sản thế giới
Đề cập đến những vấn đề bức thiết từ thực tiễn địa phương nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, giải phóng nguồn lực phát triển trong phiên thảo luận của Quốc hội về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị) cho biết, vùng đệm Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng tại Quảng Trị rộng khoảng 220.000ha, có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, trong khi điều kiện kinh tế và hạ tầng còn rất khó khăn.
Theo đại biểu, Điều 29 Luật Di sản văn hóa năm 2024 quy định các dự án đầu tư trong vùng đệm di sản thế giới, dù quy mô nhỏ, ít tác động, đều phải có ý kiến bằng văn bản của Bộ trưởng Bộ VHTTDL; chỉ nhà ở riêng lẻ mới được giao thẩm quyền cho cấp tỉnh.
Quy định này khiến các dự án đầu tư, kể cả dự án quy mô nhỏ, đều phải thực hiện thêm thủ tục ở cấp Trung ương, kéo dài thời gian giải quyết, khiến nhà đầu tư e ngại và địa phương mất cơ hội thu hút đầu tư.
Trong khi đó, dự án Luật sửa đổi Luật Di sản văn hóa trình Quốc hội tại kỳ họp này đặt mục tiêu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nhưng theo đại biểu, chưa đề cập việc tháo gỡ vướng mắc nêu trên.
Vì vậy, đại biểu kiến nghị Quốc hội, Chính phủ xem xét sửa đổi Điều 29 ngay trong dự thảo luật trình Quốc hội tại kỳ họp này, theo hướng phân loại dự án dựa trên quy mô và mức độ tác động đối với di sản.
Cụ thể, giao UBND cấp tỉnh quyết định và chịu trách nhiệm đối với các dự án quy mô nhỏ, công trình hạ tầng thiết yếu phục vụ dân sinh trong vùng đệm. Chỉ những dự án có nguy cơ tác động đáng kể đến tính toàn vẹn và cảnh quan di sản mới phải thẩm định ở cấp Trung ương theo hướng dẫn của UNESCO.
Nhấn mạnh yêu cầu gắn bảo tồn với phát triển, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cho rằng, bảo vệ di sản chỉ bền vững khi người dân sinh sống trong vùng di sản được hưởng lợi từ di sản.
Kiến nghị rà soát trên phạm vi toàn quốc các dự án BOT đang vướng mắc
Đề cập những bất cập trong đấu nối vào các tuyến đường BOT, đại biểu cho rằng, gần 30 năm qua, hình thức đầu tư BOT đã góp phần giảm áp lực ngân sách nhà nước, đẩy nhanh tiến độ xây dựng nhiều công trình giao thông quan trọng. Tuy nhiên, hiện nay, nhiều tuyến đường do địa phương đầu tư hàng trăm tỷ đồng vẫn không thể thông xe do nhà đầu tư BOT không đồng ý cho đấu nối vì lo ngại giảm doanh thu.
Tình trạng này khiến phương tiện phải dồn vào các tuyến đường liên thôn, liên xã, gây hư hỏng hạ tầng giao thông dân sinh, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông và lãng phí nguồn lực đầu tư công.
Dẫn chứng tại Quảng Trị, đại biểu cho biết, đường Điện Biên Phủ được đầu tư 165 tỷ đồng từ nguồn vốn Ngân hàng Thế giới, hoàn thành từ giữa năm 2023; đường Dinh Mười được đầu tư 91 tỷ đồng từ nguồn vốn Ngân hàng Phát triển châu Á. Tuy nhiên, đến nay, cả hai tuyến đường vẫn chưa thể đấu nối vào các đoạn Quốc lộ 1 BOT của cùng một nhà đầu tư, trong đó có tuyến tránh Đồng Hới.
Như vậy, hơn 250 tỷ đồng vốn đầu tư chưa thể phát huy hiệu quả. Đáng chú ý, theo đại biểu, nhà tài trợ có thể đóng khoản vay ngay trong năm 2026, trong khi vướng mắc đấu nối chưa được tháo gỡ. Mặc dù cơ quan quản lý đường bộ đã cấp phép thi công nút giao theo Luật Đường bộ năm 2024, nhà đầu tư BOT vẫn chưa bàn giao mặt bằng, buộc công trình phải dừng thi công.
Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cho biết, Quốc hội đã nhiều lần yêu cầu xử lý những bất cập tại các dự án BOT; cơ quan quản lý cũng đã trình cơ chế xử lý đối với 11 dự án vướng mắc, nhưng tuyến tránh Đồng Hới chưa nằm trong danh mục này.
Theo đại biểu, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) được sửa đổi trong các năm 2024, 2025 và Nghị định số 122/2026/NĐ-CP đã cho phép Nhà nước chia sẻ phần giảm doanh thu, chấm dứt hợp đồng trước thời hạn đối với các dự án BOT ký hợp đồng trước năm 2021.
Tuy nhiên, đại biểu chỉ rõ, cơ chế tại Nghị định số 122/2026/NĐ-CP chỉ thực hiện chia sẻ khi doanh thu giảm xuống dưới 75% trong suốt ba năm, tức mới dừng ở việc xử lý hậu quả.
Trong khi đó, chưa có cơ chế bù đắp ngay khi Nhà nước mở đấu nối theo quy hoạch. Vì vậy, nhà đầu tư không bàn giao mặt bằng, còn địa phương không phải là bên ký hợp đồng BOT nên không thể trực tiếp đàm phán để tháo gỡ.
Từ thực tế trên, đại biểu kiến nghị Chính phủ giao Bộ Xây dựng rà soát trên phạm vi toàn quốc các dự án BOT đang vướng mắc về đấu nối, phân loại rõ nguyên nhân, trách nhiệm và kinh phí xử lý; đồng thời, bổ sung vào quy định hướng dẫn Luật PPP cơ chế xử lý ngay khi mở đấu nối theo quy hoạch, với tiêu chí rõ ràng và kiểm toán độc lập.
Đối với các dự án đấu nối thiết yếu vượt khả năng cân đối ngân sách địa phương, đại biểu đề nghị Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ, Quốc hội bố trí nguồn vốn Trung ương để bù đắp hoặc mua lại quyền thu phí.
Cùng với đó, đại biểu kiến nghị Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn các tổ chức tín dụng cho vay BOT tham gia đàm phán, cơ cấu lại nợ, giảm lãi vay theo cơ chế của Nghị định số 122/2026/NĐ-CP, không chuyển nhóm nợ trong thời gian dự án bị ảnh hưởng.
Nguồn: baovanhoa.vn
