Tản văn: Cơm nắm

26/10/2019

“Cũng nghiệm ra, bánh đúc riêu cua không thể bày trên bàn tiệc. Món nước vối không nên đựng vào cốc pha lê. Tương tự, cơm nắm ăn dọc đường, không cần bát đũa, chẳng cần khăn bàn… Nó giống như tình yêu, chứa đựng sự chân thành là cốt yếu. Nó không cần hào nhoáng, cũng chẳng thích xa hoa. Nó là mảnh hồn chân chất của người Việt Nam chúng ta, người nào cũng mang trong con người mình, qua ngàn đời nghèo khó lam lũ, nhưng cũng ngàn đời chân tình chung thủy…”.


Cơm nắm là mảnh hồn chân chất của người Việt Nam ta… (ảnh: Cooky).

Vào khoảng trước năm lên mười tuổi, có lần tôi suýt chết đuối ở ao làng. May mà các anh tôi vớt kịp.

Tối hôm đó, mẹ dắt tôi đi cùng, đến cái ao ấy. Mẹ bưng một cái rá đựng bảy nắm cơm chim chim và mấy nén nhang. Đến bờ ao, mẹ thắp nhang rồi chao rá cơm trên mặt nước và khấn khứa:

– Bớ ba hồn bảy vía thằng Bốn (Bốn là tên tôi) ở đâu thì về với mẹ…

Rồi mẹ cầm nhang vái tứ phía.

Những nắm cơm chim chim ấy chắc là thiêng lắm nên tôi khỏe mạnh lớn khôn dần, và vẫn sống cho đến khi viết những dòng này. Tôi lớn lên bên chính cái ao làng ấy trong sự yêu thương của cha mẹ, sự dùm bọc của gia đình, sự thương mến chở che của làng xóm quê hương…

Từ những nắm cơm chim chim “bảy vía” (nếu là con gái thì chín vía), hoặc để cho trẻ ăn cho vui, tôi đã bao lần được ăn những nắm cơm khác nhau trong những hoàn cảnh khác nhau.

Lần đầu tiên đi xa nhà: mẹ đã gửi tình thương yêu của mẹ, hơi hướng của mẹ, bóng dáng của mẹ… qua nắm cơm trong mo cau vườn nhà.

Đêm trở trời, nằm trong nhà bỗng nghe đánh “bộp” ngoài sân. Mẹ lụi cụi ra nhặt tàu cau vừa rụng, cắt bỏ phần lá để đun, còn cái mo cau giữ lại, cất đi. Ngày con đi xa mẹ lấy tấm mo cau đã khô, dấp nước, bới cho con nắm cơm vừa xới ở nồi ra, thơm ngát. Mẹ cũng gói theo một dúm muối vừng gói trong lá chuối tươi đã lau sạch. Mùi vừng thơm lựng, thơm khắp xóm, vừa bùi vừa ngậy, ăn với cơm nắm nó hợp nhau như cau với trầu, như cốm với hồng, như dưa hành với bánh chưng, như cô dâu với chú rể, như…

Trên chuyến tàu thủy chạy dọc dòng sông mênh mông và không biết chảy về tận vùng nào, tôi giở nắm cơm ra ăn và nghẹn ngào. Gạo mới thơm ngọt mùi cốm, hòa vào mùi thơm muối vừng, vừa ngọt đậm vừa dẻo mát khi đưa miếng cơm lên đầu lưỡi. Hình ảnh mẹ, hình ảnh xóm làng hiện lên trong khi tôi nhai thong thả miếng ngọc thực ấy giữa hơi ngòn ngọt của dòng sông đầy phù sa, giữa hơi mo cau đã mềm đi vì hơi cơm chín…

Mẹ thương con cả khi con đã đi xa, đã ra khỏi vòng tay mẹ. Con đi xa đến đâu vẫn là gần mẹ, gần quê hương đồng lúa, không xa được cái hồn những lời không nói của mẹ gửi theo. Nắm cơm đã thành hình bóng mẹ, thành hình bóng quê nhà…

Cùng khoang tàu với tôi cũng có người giở cơm nắm ra ăn. Có người gói cơm nắm trong tàu lá chuối, lá đã tái đi một mảng, hệt như miếng lá chuối trên miệng nồi nước lá xông giải cảm. Có người gói trong giấy báo giở cơm ra có cả những chữ in, được in ngược lại trên da thịt nắm cơm. Có người gói trong màng mỏng hiện đại.

Ảnh minh họa: Món chay.

Cách ăn khác nhau. Có người chỉ dùng tay bẻ ba bẻ tư nắm cơm rồi cầm lên mà cắn những miếng thật to. Có người dùng con dao thật sắc cắt nắm cơm thành từng thỏi nhỏ, vuông vức, trông như những thỏi giò lụa trắng tinh. Nhìn những thỏi cơm đặt thứ tự bên nhau, đều tăm tắp, cảm giác ngon, thèm ăn tăng lên đến mấy lần.

Thức ăn thật khác nhau. có người ăn với giò chả, có người có ruốc bông, có người có lạp xưởng, thịt gà rim… Chỉ giống nhau ở chỗ có những nắm cơm đều từ hạt gạo mà nên, đều ngon lành, chắc dạ, sạch sẽ, hẳn người ở nhà mong người đi thuận buồm xuôi gió, chắc dạ cứng chân.

Nắm cơm mà bẻ ra thì quả là mất ngon. Nó chỉ còn lại là những tảng những vừng cơm cạnh nồi, lại rắn chắc, nguội tanh. Phải nâng niu, nhẹ nhàng, phải gọt phải cắt, phải ăn thong thả, tay cầm miếng cơm đưa lên miệng vừa nhai vừa ngẫm nghĩ một điều gì… Có thế ân tình của người ở nhà mới thấm sâu tận đáy lòng người đi, dù đường ngắn hay dặm dài…

Xôi đỗ xanh đỗ đen hoặc cơm nếp trắng bới vào mo cau hay lá chuối vẫn chỉ là cơm nếp, không thể giống cơm nắm gạo tẻ. Cơm tẻ là mẹ ruột. Cơm nắm chính cũng là mẹ ruột. Và muối vừng đậm vị dân dã đi đôi với cơm nắm quả là thần tình, sáng tạo.

Ảnh minh họa: Món ngon TV.

Một lần khác tôi đi xa, ngồi nghỉ dưới bóng mát một cây cổ thụ ở lưng đèo. Giở cơm nắm ra ăn, gió đồng đưa hương lúa từ dưới thung lũng lên, đất đỏ thấm vào gan bàn chân, cây xanh toả bóng mát trên đầu… càng thấm thía vị cơm nắm mẹ cho mang theo dọc đường xa ngái.

Mẹ tôi không còn. Người bạn đời chung thủy của tôi lại học cách của mẹ truyền cho, thường gửi theo đường xa cho tôi những nắm cơm ân tình hệt như ngày cũ. Cái từ “truyền thống” dùng nhiều quá hóa nhàm, vậy nên gọi tâm tình ấy là gì nhỉ ? Hỡi những người thương mến của tôi?

Tiệc tùng chỉ là đôi khi và cũng không phải là của tất cả mọi người, nhất là những người bình thường chúng ta. Ai đã nói câu ấy hay lời nói của nắm cơm?

Sơn hào hải vị, nem công chả phượng, bào ngư yến sào… là món ăn cao quý. Và ai mà chẳng từng ít ra được một lần ăn bữa cỗ linh đình, nhiều người còn ăn thừa mứa kiểu hiện đại, quá nhiều tiền bất chính hoặc không bất chính.

Chắc, dù là ai, đang sống sang trọng, ngày nào cũng đặc sản phát ngấy cũng không thể nào thoát được những bữa cơm nắm dọc đường. Nắm cơm không hợp với khăn bàn trắng, không ưa cùi-dìa, phóng-sét*. Nó là đồng quê, là gian khó, là tiết kiệm, là phòng xa… Không hiểu có hay không người nào quá quen bơ sữa mà quên mất vị cơm nắm? Có không nhỉ?

Không riêng nắm cơm người thân gửi cho. Ở nhiều bến tàu bến xe, ở trên tàu nữa, có những hàng cơm nắm bán rao để thuận tiện cho khách đi đường, dù là lữ khách tha hương hay bà buôn chuyến… những con người kẻ vội vã, kẻ thiếu mái ấm một gia đình, thiếu bàn tay chăm sóc. Những nắm cơm như thế chỉ là đỡ đói lòng khi nhỡ độ đường, vỗ yên cái dạ dày tàm tạm. Nó chẳng ngon lành được.

Và có thể nào quên năm đau thương Ất Dậu, 1945, có hàng triệu người không có nổi một nắm cơm, trong khi có rất nhiều hàng cơm nắm ở mọi nơi mọi chỗ. Nắm cơm lúc ấy hình tròn hơi dẹt và lõm một chút ở giữa, có lẽ là chỗ để chút muối vừng hoặc chỉ đơn giản muối rang. Ăn cầm hơi mà sống qua ngày. Cái nắm cơm đơn sơ ấy nó có sức mạnh ghê gớm, có thể nặng bằng một đời người vì có thể cứu sinh mạng một con người nếu đúng lúc. Bởi có phải ai cũng có nắm cơm như thế mà ăn đâu.

Cũng nghiệm ra, bánh đúc riêu cua không thể bày trên bàn tiệc. Món nước vối không nên đựng vào cốc pha lê. Tương tự, cơm nắm ăn dọc đường, không cần bát đũa, chẳng cần khăn bàn… Nó giống như tình yêu, chứa đựng sự chân thành là cốt yếu. Nó không cần hào nhoáng, cũng chẳng thích xa hoa. Nó là mảnh hồn chân chất của người Việt Nam chúng ta, người nào cũng mang trong con người mình, qua ngàn đời nghèo khó lam lũ, nhưng cũng ngàn đời chân tình chung thủy…

*Cùi-dìa, phóng-sét: phiên âm tiếng Pháp của từ “cuillère” – cái thìa và “fourchette” – cái dĩa.

Băng Sơn

Video hay

Cùng chuyên mục

Chiêm ngưỡng ngôi chùa được làm 100% bằng vỏ ốc có thật ở Khánh Hòa

Chiêm ngưỡng ngôi chùa được làm 100% bằng vỏ ốc có thật ở Khánh Hòa

Ngôi làng sản sinh nhiều triệu phú

Ngôi làng sản sinh nhiều triệu phú

Kỳ thú những loài động vật mới được phát hiện năm 2019

Kỳ thú những loài động vật mới được phát hiện năm 2019

Phát hiện xác tàu đắm thời La Mã chở 6.000 vò rượu cổ được bảo toàn gần như nguyên vẹn

Phát hiện xác tàu đắm thời La Mã chở 6.000 vò rượu cổ được bảo toàn gần như nguyên vẹn

Về làng ăn cỗ sang phải có… thịt sống

Về làng ăn cỗ sang phải có… thịt sống

Ra mắt gần 13 nghìn câu thơ ‘Trường thiên lục bát về Chủ tịch Hồ Chí Minh’

Ra mắt gần 13 nghìn câu thơ ‘Trường thiên lục bát về Chủ tịch Hồ Chí Minh’

Truyện ngắn: Bà nội tôi

Truyện ngắn: Bà nội tôi

Học chữ ‘Hiếu’ từ em bé vùng cao

Học chữ ‘Hiếu’ từ em bé vùng cao

Muốn thành công trong đời, ắt phải có dũng khí

Muốn thành công trong đời, ắt phải có dũng khí

Những câu chuyện tử tế trong đời thường khiến lòng người ấm lại

Những câu chuyện tử tế trong đời thường khiến lòng người ấm lại

Bí quyết pha nước chấm gà luộc, ăn cả con vẫn chẳng ngán

Bí quyết pha nước chấm gà luộc, ăn cả con vẫn chẳng ngán

Lợi ích không ngờ của rau răm với sức khỏe

Lợi ích không ngờ của rau răm với sức khỏe

Quảng Trị: Nuôi cá lóc đầu nhím ở bể xi măng, thu hàng trăm triệu

Quảng Trị: Nuôi cá lóc đầu nhím ở bể xi măng, thu hàng trăm triệu

Hạ Hoà, Phú Thọ: Phòng khám nha khoa có dấu hiệu hoạt động không phép, đối diện UBND huyện

Hạ Hoà, Phú Thọ: Phòng khám nha khoa có dấu hiệu hoạt động không phép, đối diện UBND huyện

U22 Việt Nam nhận thưởng nóng, được Thủ tướng ‘mời cơm’

U22 Việt Nam nhận thưởng nóng, được Thủ tướng ‘mời cơm’

Văn Hậu, Đức Chinh, Tiến Linh… khoe ‘vàng’, gửi lời cảm ơn người hâm mộ

Văn Hậu, Đức Chinh, Tiến Linh… khoe ‘vàng’, gửi lời cảm ơn người hâm mộ

Highlights chung kết bóng đá SEA Games 30: U22 Việt Nam 3-0 Indonesia

Highlights chung kết bóng đá SEA Games 30: U22 Việt Nam 3-0 Indonesia

Huấn luyện viên Park Hang-seo nhận thẻ đỏ vì lỗi gì?

Huấn luyện viên Park Hang-seo nhận thẻ đỏ vì lỗi gì?

Giấc mơ VÀNG 60 năm thành hiện thực: Vỡ òa với U22 Việt Nam!

Giấc mơ VÀNG 60 năm thành hiện thực: Vỡ òa với U22 Việt Nam!

Ra mắt chương trình ‘Đà Nẵng Áo Dài Show’

Ra mắt chương trình ‘Đà Nẵng Áo Dài Show’

Bất ngờ người có khả năng kế vị ông Putin

Bất ngờ người có khả năng kế vị ông Putin

Những con phố đẹp nhất trên thế giới

Những con phố đẹp nhất trên thế giới

Khám phá ngôi nhà của những vị thần

Khám phá ngôi nhà của những vị thần

7 mẹo vặt tiết kiệm xăng cho xe máy cực hiệu quả mà ít ai biết đến

7 mẹo vặt tiết kiệm xăng cho xe máy cực hiệu quả mà ít ai biết đến

Những câu chuyện nổi tiếng về luân hồi chuyển kiếp có thực

Những câu chuyện nổi tiếng về luân hồi chuyển kiếp có thực

Vận động viên Philippines cầu hôn bạn gái ngay sau khi nhận huy chương

Vận động viên Philippines cầu hôn bạn gái ngay sau khi nhận huy chương

Thời vàng son của cải lương lên sách ‘Thật và Đẹp’

Thời vàng son của cải lương lên sách ‘Thật và Đẹp’

Không ngờ hạt gấc lại là tiên dược, có công dụng thần kỳ

Không ngờ hạt gấc lại là tiên dược, có công dụng thần kỳ

Những ‘cấm địa’ không ai được đặt chân đến bên trong Tử Cấm Thành

Những ‘cấm địa’ không ai được đặt chân đến bên trong Tử Cấm Thành

Tản văn: Nơi quê cha đất tổ

Tản văn: Nơi quê cha đất tổ