AI mở ra hướng tiếp cận mới cho nghiên cứu Ngôn ngữ học và Việt Nam học

AI: Từ công cụ hỗ trợ đến đối tượng nghiên cứu

Các tham luận tại Hội thảo cho thấy, AI đang được ứng dụng ngày càng đa dạng trong dạy và học ngoại ngữ, giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài, dịch thuật và nghiên cứu ngôn ngữ. Công nghệ này có thể hỗ trợ tạo môi trường giao tiếp, nhận diện lỗi ngôn ngữ, xây dựng tình huống hội thoại và xử lý văn bản.

Tuy nhiên, hiệu quả ứng dụng phụ thuộc vào dữ liệu, cách thiết kế yêu cầu và khả năng kiểm chứng kết quả.

Nghiên cứu Application of an AI-Language-Model-Based Immersive Learning Platform in Cross-National Collaborative Learning của Cheng-Hung Wang, Chih-Yi Lin và Po-Han Wu khảo sát việc kết hợp mô hình ngôn ngữ AI với môi trường học tập ảo trong hoạt động giao tiếp giữa học sinh Đài Loan và Nhật Bản.

Trong khi đó, Vũ Lan Hương với tham luận Generative AI as a Conversational Partner in Vietnamese Pragmatics Instruction xem xét khả năng sử dụng AI để mô phỏng hội thoại, phục vụ giảng dạy ngữ dụng tiếng Việt.

Ở lĩnh vực dịch thuật, nghiên cứu của Phạm Thị Diệu Anh về ứng dụng AI trong dịch tác phẩm Làm đĩ của Vũ Trọng Phụng cho thấy vai trò của ngữ cảnh và yêu cầu đầu vào đối với chất lượng bản dịch, đồng thời đặt ra vấn đề về những sai lệch mà công nghệ chưa thể tự khắc phục.

Với văn bản văn học, việc chuyển tải sắc thái ngôn ngữ, hàm ý và bối cảnh văn hóa vẫn đòi hỏi năng lực thẩm định của người dịch.

Những nghiên cứu này gợi mở xu hướng ứng dụng AI trong thời gian tới: Không chỉ sử dụng công nghệ để tăng tốc độ xử lý, mà còn cần đánh giá có hệ thống về độ chính xác, khả năng giải thích và mức độ phù hợp với từng nhiệm vụ nghiên cứu.

AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ phân tích dữ liệu và mở rộng phương pháp tiếp cận, nhưng không thay thế việc xây dựng ngữ liệu đáng tin cậy, kiểm chứng kết quả và tư duy phản biện của nhà nghiên cứu.

Bên cạnh đó, tham luận của Nguyễn Hoàng Hoa và Nguyễn Văn Duy về việc sử dụng AI của sinh viên dân tộc thiểu số đặt ra vấn đề cân bằng giữa hỗ trợ học tập với nguy cơ phụ thuộc vào công nghệ. Đây cũng là yêu cầu cần được tính đến khi đưa AI vào giáo dục và nghiên cứu ngôn ngữ.

Những vấn đề tiếp tục đặt ra với Ngôn ngữ học và Việt Nam học

Ngoài AI, Hội thảo đề cập nhiều vấn đề đang được quan tâm trong nghiên cứu Ngôn ngữ học như chính sách ngôn ngữ, đổi mới dạy học tiếng Việt, tiếp xúc phương ngữ, bảo tồn ngôn ngữ dân tộc thiểu số và đặc điểm xưng hô trong giao tiếp.

Các tham luận của Nguyễn Phương Chung về chính sách ngôn ngữ tại Hoa Kỳ, Trịnh Cẩm Lan về tiếp xúc phương ngữ và Trần Tấn Khải về hệ thống xưng hô tiếng Việt trong tương quan với tiếng Anh và tiếng Quan thoại cho thấy ngôn ngữ cần được nghiên cứu cả trong cấu trúc nội tại lẫn mối quan hệ với xã hội và văn hóa.

Ở lĩnh vực Việt Nam học, các hướng nghiên cứu trải rộng từ số hóa tư liệu Hán Nôm, ứng dụng công nghệ trong bảo tồn và giới thiệu di sản đến tín ngưỡng dân gian, tri thức bản địa và mối quan hệ giữa văn học với du lịch văn hóa.

Những nghiên cứu này nhấn mạnh yêu cầu kết hợp phương pháp liên ngành với khảo sát thực địa, kiểm chứng tư liệu và tôn trọng bối cảnh văn hóa của cộng đồng.

Với 34 tham luận, gồm 27 tham luận về Ngôn ngữ học và 7 tham luận về Việt Nam học, Hội thảo phản ánh sự đa dạng trong các hướng nghiên cứu hiện nay.

Trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, vấn đề đặt ra không chỉ là ứng dụng công nghệ đến đâu, mà còn là sử dụng công nghệ như thế nào để nâng cao chất lượng nghiên cứu, đồng thời bảo đảm tính chính xác của tri thức và vai trò chủ động của con người.

Nguồn: baovanhoa.vn