Ứng xử với di sản không danh hiệu

29/05/2019

Những tranh cãi xung quanh việc giữ hay phá dỡ nhà thờ Bùi Chu (Nam Định) – một công trình kiến trúc di sản đã hình thành hơn 100 năm lại một lần nữa khiến các chuyên gia văn hóa lại tranh luận nảy lửa. Không chỉ có ở Nam Định, mà ở Hà Nội hay nhiều TP lớn trên cả nước đều vướng phải những mâu thuẫn bảo tồn với các công trình di sản “không danh hiệu” – chưa được xếp hạng di tích.


 Nhà thờ Bùi Chu (Nam Định). Ảnh: Giang Huy
Nhà thờ Bùi Chu (Nam Định). Ảnh: Giang Huy

Sau khi các nhà lãnh đạo giáo phận Bùi Chu đưa ra công bố hoãn hạ giải nhà thờ, những vướng mắc về việc bảo tồn công trình này vẫn còn đó. Một mặt, nhiều chuyên gia văn hóa và kiến trúc kêu gọi giữ nguyên tính toàn vẹn của công trình. Mặc khác, nhu cầu thực hành nghi lễ của giáo dân đang đòi hỏi phải có cuộc trùng tu cấp thiết.

Phía bảo tồn nguyên trạng có phần thắng thế, nếu không có sự lên tiếng của Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam Michael Croft. Đối với một công trình chưa được công nhận di sản cấp quốc gia hoặc được UNESCO công nhận, thì hiếm khi phía đại diện UNESCO lên tiếng. Nhưng với trường hợp đặc biệt của Bùi Chu, ông Michael Croft cho rằng: Các quyết định được đưa ra có sự điều chỉnh để đảm bảo hài hòa các yếu tố như sự an toàn của giáo dân, quyền được hành lễ và bảo tồn di sản. Tuy nhiên, truyền thông và mạng xã hội khi bàn luận về vấn đề này lại ít nói tới yếu tố quan trọng hàng đầu là an toàn của giáo dân và quyền thực hành tín ngưỡng của họ.

Chính vì vậy, theo ông Michael Croft, không nhất thiết phải bảo tồn nguyên trạng nhà thờ Bùi Chu, bảo tồn di sản phải quan tâm đến cả yếu tố vật thể và phi vật thể. Cụ thể ở đây một bên là công trình hiện hữu và nhu cầu thực hành văn hóa, tín ngưỡng gắn với cộng đồng địa phương. Hơn nữa, nhà thờ đã được xây dựng từ năm 1884, trong bối cảnh kinh tế, xã hội Việt Nam còn lạc hậu nên khó có thể đặt mục đích công trình sẽ trường tồn mãi theo thời gian. Với việc bày tỏ quan điểm của Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam Michael Croft sẽ có yếu tố ảnh hưởng đến các quyết định bảo tồn nhà thờ Bùi Chu của giáo hội Bùi Chu và các cơ quan quản lý.

Thực tế, trước đây đã có hàng loạt vụ việc, cũng chỉ vì ba chữ “không danh hiệu” mà bị phá bỏ hoặc trước nguy cơ bị phá bỏ. Hẳn nhiều người còn nhớ cách đây mấy năm, từng có dự án đề xuất dỡ cầu Long Biên – có lịch sử hơn một thế kỷ, gắn với một phần ký ức của Hà Nội, đặt xuống bãi giữa sông Hồng để trưng bày. Hay như chuyện di sản kiến trúc đô thị – trường Đại học Dược ở phố Lê Thánh Tông do KTS nổi tiếng Ernest Hébrard thiết kế, vì không có danh hiệu nên cũng bị xâm hại nghiêm trọng.

Phần khuôn viên – vốn là nơi tiêu biểu cho phong cách kiến trúc Ðông Dương đã bị phá bỏ hoàn toàn khi một phòng thí nghiệm được xây trong sân hồi đầu năm 2013. Một thí dụ khác cũng điển hình không kém là di tích Vườn Chuối thuộc huyện Hoài Ðức (Hà Nội) – một trong rất ít di chỉ có niên đại hàng nghìn năm từ thời tiền Ðông Sơn đến Ðông Sơn đang đứng trước nguy cơ biến mất bởi một dự án xây dựng khu đô thị mới.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Huy – Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và phát huy giá trị di sản văn hóa, rất nhiều công trình có từ thế kỷ XVI – XVII bị phá đi, làm cái mới to hơn để đáp ứng nhu cầu người dân nhưng Nhà nước không thể áp đặt là di tích văn hóa. Nguyên do cũng bởi người dân không đăng ký bởi họ biết đăng ký sẽ bị ràng buộc. Trong khi, cũng đã có những di tích sau khi khoác áo “danh hiệu” thì lại gặp khó khăn trong vấn đề trùng tu, sửa chữa và chịu nhiều ràng buộc từ Luật Di sản.

Nhà thờ họ Nguyễn Khả Trạc ở quận Cầu Giấy xin nâng nền di tích không được chấp nhận hoặc nhiều người dân Ðường Lâm ở thị xã Sơn Tây của Hà Nội… xin trả danh hiệu di tích quốc gia là những thí dụ điển hình. Câu chuyện quản lý, bảo tồn di tích đòi hỏi cách ứng xử thận trọng, linh hoạt. PGS.TS Nguyễn Văn Huy cho rằng, cần tạo ra cơ chế dân chủ, tạo ra những cuộc đối thoại giữa chủ sở hữu di sản với cơ quan chính quyền. Có thế, mới tránh được những mâu thuẫn tồn đọng chưa được giải quyết giữa chủ thể văn hóa và công tác bảo tồn di tích kéo dài trong những năm qua.

 

Theo Kinhtedothi

Video hay

Cùng chuyên mục

Một tuần làm ‘Du học sinh kiểu Úc’ ngay tại Việt Nam

Một tuần làm ‘Du học sinh kiểu Úc’ ngay tại Việt Nam

4 điều khó và dễ của một kiếp người

4 điều khó và dễ của một kiếp người

Điều đặc biệt về bức tượng Phật lớn nhất thế giới

Điều đặc biệt về bức tượng Phật lớn nhất thế giới

Nguyên Phó thủ tướng Đức: ‘Việt Nam khiến thế giới chú ý’

Nguyên Phó thủ tướng Đức: ‘Việt Nam khiến thế giới chú ý’

Ngôi chùa có cây nến khổng lồ cháy hàng trăm năm không tắt

Ngôi chùa có cây nến khổng lồ cháy hàng trăm năm không tắt

Huyền thoại về Bồ Đề Đạt Ma – Vị Phật tổ gánh một chiếc dép đi khắp thế gian

Huyền thoại về Bồ Đề Đạt Ma – Vị Phật tổ gánh một chiếc dép đi khắp thế gian

Bệnh từ miệng vào, họa từ miệng ra: Học 4 từ ‘đừng’ để tránh mọi rắc rối của cuộc đời

Bệnh từ miệng vào, họa từ miệng ra: Học 4 từ ‘đừng’ để tránh mọi rắc rối của cuộc đời

Tìm thấy ‘Công chúa ngủ trong rừng’ sau 2.000 năm

Tìm thấy ‘Công chúa ngủ trong rừng’ sau 2.000 năm

Phượng hoàng đất – loài chim ‘đẹp như mơ’ bay lạc vào vườn của chàng trai trẻ

Phượng hoàng đất – loài chim ‘đẹp như mơ’ bay lạc vào vườn của chàng trai trẻ

Vì sao Gia Cát Lượng một lòng một dạ với người vợ xấu xí của mình?

Vì sao Gia Cát Lượng một lòng một dạ với người vợ xấu xí của mình?

Đến cuối đời, con người thường trăn trở điều gì nhất?

Đến cuối đời, con người thường trăn trở điều gì nhất?

Cách làm giảm huyết áp tại nhà

Cách làm giảm huyết áp tại nhà

Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà – lễ hội thể thao, văn hóa đặc sắc vùng Tây Bắc

Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà – lễ hội thể thao, văn hóa đặc sắc vùng Tây Bắc

Những ngôi đền nổi tiếng linh thiêng, phải ghé thăm ở Nghệ An

Những ngôi đền nổi tiếng linh thiêng, phải ghé thăm ở Nghệ An

Trao 11 giải thưởng triển lãm tranh sơn mài truyền thống

Trao 11 giải thưởng triển lãm tranh sơn mài truyền thống

Hà Nội nóng đỉnh điểm 40 độ C

Hà Nội nóng đỉnh điểm 40 độ C

‘Tai nạn giao thông đâu phải tại cái đèn’

‘Tai nạn giao thông đâu phải tại cái đèn’

35 ngày qua, Việt Nam không có ca lây nhiễm trong cộng đồng

35 ngày qua, Việt Nam không có ca lây nhiễm trong cộng đồng

Ngắm những bức ảnh xuất sắc về Chủ tịch Hồ Chí Minh

Ngắm những bức ảnh xuất sắc về Chủ tịch Hồ Chí Minh

‘Sen hóa quỷ’ ở đình Kim Liên

‘Sen hóa quỷ’ ở đình Kim Liên

10 điều thú vị về vịnh Lan Hạ, một trong những vịnh đẹp nhất thế giới

10 điều thú vị về vịnh Lan Hạ, một trong những vịnh đẹp nhất thế giới

‘Bí mật’ trong bao thuốc lá của Bác Hồ

‘Bí mật’ trong bao thuốc lá của Bác Hồ

Lợi ích của việc ăn ớt không phải ai cũng biết

Lợi ích của việc ăn ớt không phải ai cũng biết

Chuyện cảm động về 2 bức huyết họa vẽ Bác Hồ

Chuyện cảm động về 2 bức huyết họa vẽ Bác Hồ

Người vẽ tranh thờ ở Pờ Sì Ngài

Người vẽ tranh thờ ở Pờ Sì Ngài

Ngâm chân có tác dụng gì – Hướng dẫn ngâm chân đúng cách

Ngâm chân có tác dụng gì – Hướng dẫn ngâm chân đúng cách

4 vị hoàng hậu tuyệt thế giai nhân trên màn ảnh Việt mà ai cũng mê

4 vị hoàng hậu tuyệt thế giai nhân trên màn ảnh Việt mà ai cũng mê

Hai đền thờ danh nhân đất Việt tại làng Khuyến Lương – Hà Nội

Hai đền thờ danh nhân đất Việt tại làng Khuyến Lương – Hà Nội

Bảo vật ‘ẩn mình’ nghìn năm

Bảo vật ‘ẩn mình’ nghìn năm

Đã có thuốc ức chế hoàn toàn virus corona sau 48 giờ

Đã có thuốc ức chế hoàn toàn virus corona sau 48 giờ