‘Một bàn tay thì đầy, hai bàn tay thì vơi’

30/10/2019

Một bàn tay thì đầy là tên cuốn tiểu thuyết của Hoàng Việt Hằng (NXB Phụ Nữ, 2010). Nhưng bài viết này lại bàn về câu tục ngữ (mà có lẽ cuốn tiểu thuyết lấy đó làm ý tưởng), viết đầy đủ là “Một bàn tay thì đầy, hai bàn tay thì vơi”.


 

Nhưng nếu căn cứ vào các câu chữ tường minh (hai vế đối nhau, mỗi vế 5 chữ) thì cũng khó mà luận ra được ngữ nghĩa thông điệp mà câu tục ngữ muốn gửi gắm.

Từ điển Tục ngữ Việt (Nguyễn Đức Dương, NXB Tổng hợp TP.HCM, 2010) thống kê câu này là “Một bàn tay bốc thì đầy, hai bàn tay bốc thì vơi”. Động từ “bốc” cho ta liên tưởng tới “tay bốc”. Bốc là hành động (được tay chúng ta thực thi) “lấy bằng cả lòng bàn tay, những vật rời vụn hay vật nhão”. Bốc lạc, bốc xôi, bốc cơm, bốc thuốc, bốc bùn… chẳng hạn.

Xuất phát từ cách “tri nhận” như thế, tác giả Nguyễn Đức Dương giải nghĩa câu tục ngữ này là: “Một bàn tay bốc thì (lượng chất rời bốc được) bao giờ cũng đầy; hai bàn tay (của hai người) bốc chung thì (lượng chất rời bốc được) bao giờ cũng vơi. Hay dùng để chỉ một lẽ thật: “Đông người mà thiếu đồng thuận thì sức lực ắt chẳng những không tăng, mà còn bị giảm đi”.

Đấy cũng chỉ là một cách hiểu.

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Đúng là nếu có một vật liệu cần “bốc” mà ít hoặc rời rạc khó bốc, thì bốc một tay có khả năng được nhiều hơn. Nếu bốc hai tay (không phải chỉ tay hai người mà có khi là hai tay của một người) thì lượng bốc lại kém hơn.

Giống như “bắt cá hai tay” có khi “xôi hỏng bỏng không”, chỉ một người thực thi công việc nào đó có khi lại đem lại kết quả, thành công hơn để cho hai người hoặc nhiều người cùng làm. Chín người mười ý, chỉ cãi nhau sao cho “thuận anh thuận ả” đã hết ngày. Hết ngày mà chẳng đi đến đâu.

Song, trong dân gian lại tồn tại một cách hiểu khác.

Đó là khi mô tả một sự vật nào đó, người ta cho rằng nó nhỏ bé tới mức nếu đặt trên lòng một bàn tay thì còn “đầy đặn” chứ còn đặt trong lòng hai bàn tay xoè ra thì nó nhỏ nhoi, không đáng kể.

Chẳng hạn, ai đó nói về cơ đồ, vốn liếng ban đầu của mình vốn dĩ quá ít ỏi, không đáng kể: “Cô ấy bơ vơ nơi đất khách, “thân lập thân” với gia sản chả có gì, “một bàn tay thì đầy, hai bàn tay thì vơi”, giữ được thanh danh đã còn khó nói gì chuyện làm ăn”.

Hay chẳng hạn, một đứa trẻ lọt lòng mẹ, một sinh linh mới chào đời, thân hình đỏ hỏn, lọt thỏm trong đôi bàn tay người mẹ (hay bà đỡ). Đứa trẻ quả là quá nhỏ bé so với cuộc đời này.

Chúng ta thường nghe nói: “Mẹ nuôi con, từ khi con vừa cất tiếng khóc chào đời, còn chưa cắt rốn “một bàn tay thì đầy, hai bàn tay thì vơi” cho đến bây giờ con đã thành cô gái lớn khôn sắp lấy chồng”. Hay: “Bà thấy không.

Tôi biết con nhỏ khi nó vừa mới đẻ. Một bàn tay thì đầy, hai bàn tay thì vơi. Ôi, sau mấy chục năm, bây giờ tôi không nhận ra “con Hến” của bà lại lớn khôn như vậy”. Như vậy, tổ hợp “một bàn tay thì đầy…” chính là hình ảnh mà người đời “mượn” để xây dựng nên câu tục ngữ với hàm ý như vừa phân tích.

Không rõ, có ai còn có thể đưa ra một cách hiểu khác nữa không?

“Bàn tay nắm lại thì đầy
Mẹ nuôi con tự những ngày còn không”…

 

Theo TT&VH

Video hay

Cùng chuyên mục

Ra mắt gần 13 nghìn câu thơ ‘Trường thiên lục bát về Chủ tịch Hồ Chí Minh’

Ra mắt gần 13 nghìn câu thơ ‘Trường thiên lục bát về Chủ tịch Hồ Chí Minh’

Truyện ngắn: Bà nội tôi

Truyện ngắn: Bà nội tôi

Học chữ ‘Hiếu’ từ em bé vùng cao

Học chữ ‘Hiếu’ từ em bé vùng cao

Muốn thành công trong đời, ắt phải có dũng khí

Muốn thành công trong đời, ắt phải có dũng khí

Những câu chuyện tử tế trong đời thường khiến lòng người ấm lại

Những câu chuyện tử tế trong đời thường khiến lòng người ấm lại

Bí quyết pha nước chấm gà luộc, ăn cả con vẫn chẳng ngán

Bí quyết pha nước chấm gà luộc, ăn cả con vẫn chẳng ngán

Lợi ích không ngờ của rau răm với sức khỏe

Lợi ích không ngờ của rau răm với sức khỏe

Quảng Trị: Nuôi cá lóc đầu nhím ở bể xi măng, thu hàng trăm triệu

Quảng Trị: Nuôi cá lóc đầu nhím ở bể xi măng, thu hàng trăm triệu

U22 Việt Nam nhận thưởng nóng, được Thủ tướng ‘mời cơm’

U22 Việt Nam nhận thưởng nóng, được Thủ tướng ‘mời cơm’

Văn Hậu, Đức Chinh, Tiến Linh… khoe ‘vàng’, gửi lời cảm ơn người hâm mộ

Văn Hậu, Đức Chinh, Tiến Linh… khoe ‘vàng’, gửi lời cảm ơn người hâm mộ

Highlights chung kết bóng đá SEA Games 30: U22 Việt Nam 3-0 Indonesia

Highlights chung kết bóng đá SEA Games 30: U22 Việt Nam 3-0 Indonesia

Huấn luyện viên Park Hang-seo nhận thẻ đỏ vì lỗi gì?

Huấn luyện viên Park Hang-seo nhận thẻ đỏ vì lỗi gì?

Giấc mơ VÀNG 60 năm thành hiện thực: Vỡ òa với U22 Việt Nam!

Giấc mơ VÀNG 60 năm thành hiện thực: Vỡ òa với U22 Việt Nam!

Ra mắt chương trình ‘Đà Nẵng Áo Dài Show’

Ra mắt chương trình ‘Đà Nẵng Áo Dài Show’

Bất ngờ người có khả năng kế vị ông Putin

Bất ngờ người có khả năng kế vị ông Putin

Những con phố đẹp nhất trên thế giới

Những con phố đẹp nhất trên thế giới

Khám phá ngôi nhà của những vị thần

Khám phá ngôi nhà của những vị thần

7 mẹo vặt tiết kiệm xăng cho xe máy cực hiệu quả mà ít ai biết đến

7 mẹo vặt tiết kiệm xăng cho xe máy cực hiệu quả mà ít ai biết đến

Những câu chuyện nổi tiếng về luân hồi chuyển kiếp có thực

Những câu chuyện nổi tiếng về luân hồi chuyển kiếp có thực

Vận động viên Philippines cầu hôn bạn gái ngay sau khi nhận huy chương

Vận động viên Philippines cầu hôn bạn gái ngay sau khi nhận huy chương

Thời vàng son của cải lương lên sách ‘Thật và Đẹp’

Thời vàng son của cải lương lên sách ‘Thật và Đẹp’

Không ngờ hạt gấc lại là tiên dược, có công dụng thần kỳ

Không ngờ hạt gấc lại là tiên dược, có công dụng thần kỳ

Những ‘cấm địa’ không ai được đặt chân đến bên trong Tử Cấm Thành

Những ‘cấm địa’ không ai được đặt chân đến bên trong Tử Cấm Thành

Tản văn: Nơi quê cha đất tổ

Tản văn: Nơi quê cha đất tổ

Truyện ngắn ‘Pho tượng’

Truyện ngắn ‘Pho tượng’

Những ngôi già – lam bồng bềnh trên biển mây

Những ngôi già – lam bồng bềnh trên biển mây

Cua tím, rồng bay và những động vật kỳ lạ ở Philippines

Cua tím, rồng bay và những động vật kỳ lạ ở Philippines

Chữ quốc ngữ: Trăm năm nhớ các tiên hiền

Chữ quốc ngữ: Trăm năm nhớ các tiên hiền

Chùa Báo Thiên với lịch sử đau đớn

Chùa Báo Thiên với lịch sử đau đớn

Những lý do sức khỏe nên ăn cam mỗi ngày

Những lý do sức khỏe nên ăn cam mỗi ngày