‘Một bàn tay thì đầy, hai bàn tay thì vơi’

30/10/2019

Một bàn tay thì đầy là tên cuốn tiểu thuyết của Hoàng Việt Hằng (NXB Phụ Nữ, 2010). Nhưng bài viết này lại bàn về câu tục ngữ (mà có lẽ cuốn tiểu thuyết lấy đó làm ý tưởng), viết đầy đủ là “Một bàn tay thì đầy, hai bàn tay thì vơi”.


 

Nhưng nếu căn cứ vào các câu chữ tường minh (hai vế đối nhau, mỗi vế 5 chữ) thì cũng khó mà luận ra được ngữ nghĩa thông điệp mà câu tục ngữ muốn gửi gắm.

Từ điển Tục ngữ Việt (Nguyễn Đức Dương, NXB Tổng hợp TP.HCM, 2010) thống kê câu này là “Một bàn tay bốc thì đầy, hai bàn tay bốc thì vơi”. Động từ “bốc” cho ta liên tưởng tới “tay bốc”. Bốc là hành động (được tay chúng ta thực thi) “lấy bằng cả lòng bàn tay, những vật rời vụn hay vật nhão”. Bốc lạc, bốc xôi, bốc cơm, bốc thuốc, bốc bùn… chẳng hạn.

Xuất phát từ cách “tri nhận” như thế, tác giả Nguyễn Đức Dương giải nghĩa câu tục ngữ này là: “Một bàn tay bốc thì (lượng chất rời bốc được) bao giờ cũng đầy; hai bàn tay (của hai người) bốc chung thì (lượng chất rời bốc được) bao giờ cũng vơi. Hay dùng để chỉ một lẽ thật: “Đông người mà thiếu đồng thuận thì sức lực ắt chẳng những không tăng, mà còn bị giảm đi”.

Đấy cũng chỉ là một cách hiểu.

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Đúng là nếu có một vật liệu cần “bốc” mà ít hoặc rời rạc khó bốc, thì bốc một tay có khả năng được nhiều hơn. Nếu bốc hai tay (không phải chỉ tay hai người mà có khi là hai tay của một người) thì lượng bốc lại kém hơn.

Giống như “bắt cá hai tay” có khi “xôi hỏng bỏng không”, chỉ một người thực thi công việc nào đó có khi lại đem lại kết quả, thành công hơn để cho hai người hoặc nhiều người cùng làm. Chín người mười ý, chỉ cãi nhau sao cho “thuận anh thuận ả” đã hết ngày. Hết ngày mà chẳng đi đến đâu.

Song, trong dân gian lại tồn tại một cách hiểu khác.

Đó là khi mô tả một sự vật nào đó, người ta cho rằng nó nhỏ bé tới mức nếu đặt trên lòng một bàn tay thì còn “đầy đặn” chứ còn đặt trong lòng hai bàn tay xoè ra thì nó nhỏ nhoi, không đáng kể.

Chẳng hạn, ai đó nói về cơ đồ, vốn liếng ban đầu của mình vốn dĩ quá ít ỏi, không đáng kể: “Cô ấy bơ vơ nơi đất khách, “thân lập thân” với gia sản chả có gì, “một bàn tay thì đầy, hai bàn tay thì vơi”, giữ được thanh danh đã còn khó nói gì chuyện làm ăn”.

Hay chẳng hạn, một đứa trẻ lọt lòng mẹ, một sinh linh mới chào đời, thân hình đỏ hỏn, lọt thỏm trong đôi bàn tay người mẹ (hay bà đỡ). Đứa trẻ quả là quá nhỏ bé so với cuộc đời này.

Chúng ta thường nghe nói: “Mẹ nuôi con, từ khi con vừa cất tiếng khóc chào đời, còn chưa cắt rốn “một bàn tay thì đầy, hai bàn tay thì vơi” cho đến bây giờ con đã thành cô gái lớn khôn sắp lấy chồng”. Hay: “Bà thấy không.

Tôi biết con nhỏ khi nó vừa mới đẻ. Một bàn tay thì đầy, hai bàn tay thì vơi. Ôi, sau mấy chục năm, bây giờ tôi không nhận ra “con Hến” của bà lại lớn khôn như vậy”. Như vậy, tổ hợp “một bàn tay thì đầy…” chính là hình ảnh mà người đời “mượn” để xây dựng nên câu tục ngữ với hàm ý như vừa phân tích.

Không rõ, có ai còn có thể đưa ra một cách hiểu khác nữa không?

“Bàn tay nắm lại thì đầy
Mẹ nuôi con tự những ngày còn không”…

 

Theo TT&VH

Video hay

Cùng chuyên mục

Vạn Lý Trường Thành có một viên gạch không ai dám đụng vào suốt hàng trăm năm

Vạn Lý Trường Thành có một viên gạch không ai dám đụng vào suốt hàng trăm năm

Chú chó cứu chủ – một câu chuyện cảm động

Chú chó cứu chủ – một câu chuyện cảm động

Những câu thành ngữ về kinh nghiệm lái xe an toàn dễ hiểu, dễ nhớ

Những câu thành ngữ về kinh nghiệm lái xe an toàn dễ hiểu, dễ nhớ

Những hình ảnh chưa từng thấy tại lễ hội chùa Hương

Những hình ảnh chưa từng thấy tại lễ hội chùa Hương

Bên trong du thuyền bị cách ly

Bên trong du thuyền bị cách ly

Thót tim nghe kể truyện về pho tượng ‘đồng đen’ khổng lồ ở Hà Nội

Thót tim nghe kể truyện về pho tượng ‘đồng đen’ khổng lồ ở Hà Nội

Những điều cấm kỵ khi ăn dưa hấu, cẩn thận kẻo ngộ độc

Những điều cấm kỵ khi ăn dưa hấu, cẩn thận kẻo ngộ độc

Quảng Ninh: Du khách bức xúc khi lên Yên Tử phải qua ‘trạm BOT’

Quảng Ninh: Du khách bức xúc khi lên Yên Tử phải qua ‘trạm BOT’

Đi xuyên lòng đất 2,6 km giữa Sài Gòn

Đi xuyên lòng đất 2,6 km giữa Sài Gòn

Đã mắt với những vườn rau trong phố ‘ăn cả năm không hết’

Đã mắt với những vườn rau trong phố ‘ăn cả năm không hết’

Bí ẩn dưới lòng đất Quảng Ninh

Bí ẩn dưới lòng đất Quảng Ninh

Cả cuộc đời này, tôi sẽ nhớ mãi ân tình của chị dâu

Cả cuộc đời này, tôi sẽ nhớ mãi ân tình của chị dâu

Cho tôi tìm lại, một ngày ấu thơ…

Cho tôi tìm lại, một ngày ấu thơ…

Chiếc quần ướt của cậu bé 9 tuổi và bài học về sự cảm thông

Chiếc quần ướt của cậu bé 9 tuổi và bài học về sự cảm thông

Những hình ảnh cảm động có thể chạm đến trái tim

Những hình ảnh cảm động có thể chạm đến trái tim

Khung cảnh thanh tịnh của chùa Thầy

Khung cảnh thanh tịnh của chùa Thầy

Mức phí cao tốc Bắc Giang- Lạng Sơn cao nhất 8.100 đồng/km

Mức phí cao tốc Bắc Giang- Lạng Sơn cao nhất 8.100 đồng/km

Trung Quốc tranh bằng sáng chế loại thuốc chữa viêm phổi cấp do Covid-19

Trung Quốc tranh bằng sáng chế loại thuốc chữa viêm phổi cấp do Covid-19

Câu chuyện nhỏ: Vượt lên sợ hãi để tìm chính mình

Câu chuyện nhỏ: Vượt lên sợ hãi để tìm chính mình

Nhan sắc ‘nghiêng nước, nghiêng thành’ của những cô gái vừa lên đường nhập ngũ

Nhan sắc ‘nghiêng nước, nghiêng thành’ của những cô gái vừa lên đường nhập ngũ

Những hiện vật thiêng liêng trong hành trình 90 năm của Đảng

Những hiện vật thiêng liêng trong hành trình 90 năm của Đảng

Loài cá lạ trong hang động dài 1,5m

Loài cá lạ trong hang động dài 1,5m

7 ngôi chùa có tượng Phật nằm lớn ở Việt Nam

7 ngôi chùa có tượng Phật nằm lớn ở Việt Nam

Cúng to liệu có giải được hạn?

Cúng to liệu có giải được hạn?

Những người thầy thầm lặng ở Sơn Lôi thời chống dịch

Những người thầy thầm lặng ở Sơn Lôi thời chống dịch

Tự làm trà quất giúp trị ho đờm, ngăn ngừa cảm lạnh!

Tự làm trà quất giúp trị ho đờm, ngăn ngừa cảm lạnh!

Làm người thẳng lưng, làm việc khom mình

Làm người thẳng lưng, làm việc khom mình

Xá lợi Phật là gì? Vì sao nung nghìn độ không tan chảy?

Xá lợi Phật là gì? Vì sao nung nghìn độ không tan chảy?

Đế quốc Babylon huy hoàng suốt 100 năm vì sao bị hủy diệt trong phút chốc?

Đế quốc Babylon huy hoàng suốt 100 năm vì sao bị hủy diệt trong phút chốc?

Trộm vía là gì? Từ đâu mà có trộm vía?

Trộm vía là gì? Từ đâu mà có trộm vía?