Xuân Nhâm Dần ngắm hổ trong mỹ thuật Việt

14:35 | 14/01/2022

Trưng bày “Hổ trong mỹ thuật cổ Việt Nam” giới thiệu với công chúng nhiều tác phẩm nghệ thuật tạo hình hổ đặc sắc trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam.


Đây là sự kiện văn hóa chào mừng Xuân Nhâm Dần 2022 do Bảo tàng Lịch sử quốc gia phối hợp với Khu di tích Lịch sử Đền Hùng và một số sưu tập tư nhân tổ chức.

Bộ tứ thêu hình hổ, chất liệu vải, niên đại đầu thế kỷ 20.

Hình tượng hổ có lịch sử lâu đời trong văn hóa Việt Nam. Các tài liệu liên quan chứng minh, hổ là đối tượng sùng bái và là vật tổ của nhiều bộ tộc từ thời tiền sử. Cách ngày nay trên 2.000 năm, hình tượng hổ bước vào mỹ thuật trên các đồ đồng Đông Sơn, với quan niệm kính sợ và tôn thờ sức mạnh, oai linh của loài vật này. Cùng với diễn trình lịch sử, văn hóa Việt Nam, hình tượng hổ có những diễn biến và ý nghĩa tương ứng, từ ý nghĩa tâm linh, tôn giáo, tín ngưỡng, biểu tượng vương quyền đến những vật dụng, trang trí đời sống sinh hoạt thường nhật trong dân gian; tạo hình, phong cách, ứng dụng, ý nghĩa của mỗi thời đại cũng tồn tại những khác biệt.

Hình tượng hổ đã đồng hành và đóng góp những nét đặc sắc với phức cảm thẩm mỹ vào lịch sử mỹ thuật Việt Nam. Với trên 30 hiện vật và các tài liệu, hình ảnh chọn lọc, trưng bày giới thiệu với công chúng những tác phẩm nghệ thuật tạo hình hổ đặc sắc trải dài trên 2.000 năm của lịch sử mỹ thuật Việt Nam.

Đầu tiên là nội dung “Hổ trong nghệ thuật thời Đông Sơn” liên quan đến quan niệm kính sợ và tôn thờ sức mạnh, oai linh của loài vật này, có thể liên quan đến tín ngưỡng thờ vật tổ, vạn vật hữu linh. Sự tôn thờ này còn tồn tại khá phổ biến ở một số vùng, dân tộc đến ngày nay.

Tranh Bạch hổ, Hắc hổ và Xích hổ.

Tiếp theo là nội dung “Hổ trong nghệ thuật 10 thế kỷ đầu công nguyên”. Hình tượng hổ thời kỳ này bắt đầu xuất hiện gắn với các quan niệm về Tứ tượng hay còn gọi là Tứ linh, Tứ Thần thú: Thanh Long (phương Đông), Bạch Hổ (phương Tây), Chu Tước (Phương Nam), Huyền Vũ (Phương Bắc). Các thần thú này còn đại diện cho các khía cạnh khác như: 4 mùa trong năm, đức tính, nguyên tố trong tự nhiên, vị trí của các chòm sao trong thiên văn học thời cổ…

Phần thứ 3 được trưng bày là “Tượng hổ trong các lăng mộ thế kỷ 13 – 18”. Từ thời Trần (1225 – 1400), hổ xuất hiện với tạo hình khỏe khoắn, sinh động, thể hiện sự dũng mãnh, oai phong, đồng thời được coi như linh thú trấn yểm, bảo vệ các lăng mộ…

“Hổ trong nghệ thuật gốm” là nội dung trưng bày khá hấp dẫn. So với các linh vật như rồng, phượng, lân hoặc chim, cá, vịt, hươu, ngựa… hình ảnh của hổ xuất hiện khá ít trên đồ gốm. Dù vậy, sự hiện diện của hổ trên đồ gốm khá sớm và có tính liên tục. Hổ xuất hiện sớm nhất trên các thạp gốm hoa nâu thời Trần, nổi tiếng với chiếc thạp hoa nâu khắc hình 3 con hổ đuổi nhau tại Bảo tàng Guimet (Paris, Pháp)…Kết quả khai quật khảo cổ học ở tàu cổ Cù Lao Chàm (năm 1997 – 2000) và khai quật các lò gốm cổ vùng Nam Sách, Bình Giang (Hải Dương) cho thấy các loại đồ gốm xuất khẩu với loại hình phong phú, mỹ thuật đặc sắc, trong đó có nhiều tiêu bản gốm trang trí đề tài hổ…, chứng tỏ hổ là một đề tài trang trí được ưa chuộng.

Tranh ngũ hổ Hàng Trống.

Tiếp theo là “Hổ trong điêu khắc đình làng thế kỷ 16 – 18”. Những ngôi đình nổi tiếng trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam như Tây Đằng, Chu Quyến, Nghiêm Xá (Hà Nội), Trùng Hạ (Ninh Bình), đình Chảy (Hà Nam), Thổ Tang (Vĩnh Phúc), Hùng Lô (Phú Thọ) đều có chạm khắc những đề tài có liên quan đến hổ. Hình ảnh hổ trong điêu khắc đình làng thể hiện trong một thế giới gần gũi, thân quen, không bị lệ thuộc, gò bó về tạo hình, đa dạng về thủ pháp, giản lược về hình thức, thể hiện cái nhìn hồn nhiên, mộc mạc, hóm hỉnh, đầy sức sống của nghệ thuật dân gian truyền thống.

Phần trưng bày “Hổ trong tranh dân gian Hàng Trống” có trưng bày “Ngũ hổ” – bức tranh nổi tiếng được lưu truyền qua nhiều đời trong không gian thờ phụng. Trong tín ngưỡng dân gian, hổ được xem là linh vật có sức mạnh, oai linh, được tôn thờ. Ngoài tranh ngũ hổ còn có các tranh độc hổ theo màu sắc tương ứng: thanh hổ, bạch hổ, xích hổ, hắc hổ.

Màu sắc trong tranh hổ Hàng Trống khá lộng lẫy uy nghi nhưng cũng không kém phần hài hòa, độc đáo. Việc dựa trên nguyên lý ngũ hành để phối màu càng giúp bức tranh có nhiều ý nghĩa. Đường nét và cách tạo hình khỏe khoắn mang tính ước lệ cao được thể hiện theo lối đơn tuyến bình đồ, không theo quy luật xa gần của thị giác, các hình khối được sắp xếp nổi bật nhưng không kém phần uyển chuyển. Kết hợp cùng các họa tiết như mây ngũ sắc, cờ, kiếm, tinh tú… tạo thành một tổng thể uy nghiêm, hài hoà, cân bằng theo thẩm mỹ dân gian.

Gốm hoa lam trang trí hình hổ, niên đại thế kỷ 15.

Phần cuối: “Hổ trong mỹ thuật thời Nguyễn, thế kỷ 19 – 20”. Thời Nguyễn để lại nhiều di sản mỹ thuật phong phú với những hình tượng trang trí đa dạng. Hình tượng hổ được thể hiện đa sắc, đa dạng, từ cung đình đến dân gian, từ các biểu tượng tôn giáo, tín ngưỡng đến đời sống sinh hoạt thường nhật, góp những nét đặc sắc vào lịch sử mỹ thuật Việt Nam. Sưu tập tranh thêu lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia, đề tài hổ được sử dụng khá nhiều với ý nghĩa cát tường, chúc phúc, trừ tai…

Trưng bày chuyên đề “Hổ trong mỹ thuật cổ Việt Nam” đón khách đến ngày 31/8/2022 tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia (số 1 Tràng Tiền, Hà Nội). Thông qua trưng bày, công chúng sẽ được khám phá, tìm hiểu và nhận thức sâu sắc hơn về sưu tập hiện vật, ý nghĩa của hình tượng hổ trong lịch sử văn hóa Việt Nam.

Theo Tổ quốc

Cùng chuyên mục

Tận hưởng ẩm thực và không gian bia tại Đà Nẵng

Tận hưởng ẩm thực và không gian bia tại Đà Nẵng

Dự báo thời tiết 5/7: Đồng bằng Bắc Bộ nắng nóng gay gắt

Dự báo thời tiết 5/7: Đồng bằng Bắc Bộ nắng nóng gay gắt

Thiếu tướng Vũ Hồng Văn giữ chức vụ Cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ

Thiếu tướng Vũ Hồng Văn giữ chức vụ Cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ

Đoàn công tác Ủy ban TP.HCM tiếp tục có buổi gặp và trao đổi với các Chi hội người Việt Nam tại Hàn Quốc

Đoàn công tác Ủy ban TP.HCM tiếp tục có buổi gặp và trao đổi với các Chi hội người Việt Nam tại Hàn Quốc

Hồ Xuân Hương – bậc kỳ tài dùng điển

Hồ Xuân Hương – bậc kỳ tài dùng điển

Doanh nhân Hồ Thanh Hương và hành trình lan tỏa những giá trị đẹp đến cộng đồng

Doanh nhân Hồ Thanh Hương và hành trình lan tỏa những giá trị đẹp đến cộng đồng

Đạo diễn Hoàng Công Cường – Ngôi sao trong làng sự kiện Việt Nam

Đạo diễn Hoàng Công Cường – Ngôi sao trong làng sự kiện Việt Nam

Hoá thạch 8 triệu năm giải mã nhiều bí ẩn về gấu trúc

Hoá thạch 8 triệu năm giải mã nhiều bí ẩn về gấu trúc

Hoa hậu Áo dài Phu nhân toàn châu Âu – Dấu ấn tiêu biểu trong hành trình lan tỏa văn hóa Việt ra thế giới

Hoa hậu Áo dài Phu nhân toàn châu Âu – Dấu ấn tiêu biểu trong hành trình lan tỏa văn hóa Việt ra thế giới