Pompeii – Hành trình tái sinh “thành phố chết”

13:30 | 24/02/2022

Với các du khách ngày nay, Pompeii – một di tích nổi tiếng ở gần Napoli, Italy – luôn là một trong những điểm đến hấp dẫn.


Địa danh có tên gọi “thành phố chết”, từng được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới năm 1997, luôn mê hoặc du khách và giờ đây một lần nữa lại thu hút sự quan tâm của công chúng với “Dự án Pompeii Vĩ đại” (Pompeii Great Project).

Từ một Pompeii hào nhoáng, xa hoa dưới chân núi lửa 

Theo các tài liệu khảo cổ học, Pompeii là một thành bang La Mã, nằm trong vùng Campania, thuộc địa giới công xã Pompeii, miền nam Italy. Thành phố này, cũng như các thị trấn và các vùng đất nông nghiệp của nó, nằm xung quanh chân núi lửa Vesuvius.

Pompeii thời kỳ đó được cho là được biết đến nhiều bởi đó là nơi tụ hội, sinh sống cũng như chốn ăn chơi, hưởng thụ thuộc hàng xa xỉ thời bấy giờ của 10 bộ lạc lớn thuộc hàng quý tộc, thương gia giàu có.

Nhiều công trình khảo cổ cho rằng, thành cổ Pompeii có diện tích 1,8km2. Tường thành được xây dựng bằng đá, tường bao dài 4,8km và có 7 cửa thành với 14 lầu tháp hoành tráng; 4 con phố lớn rải đá cắt ngang, dọc tạo thành 9 khu vực. Phía Tây Nam thành phố có một quảng trường hình chữ nhật. Ở ngã tư các phố lớn đều có máy nước bằng đá cao gần 1m, dài khoảng 2m để cung cấp nước cho thị dân.

Di tích khảo cổ cho thấy thời đó Pompeii có khoảng hơn 100 quán rượu trong khi thành phố chỉ có 20 nghìn người. Di tích khảo cổ cũng cho thấy thành phố này có tới 3 nhà tắm công cộng quy mô lớn, chia thành hai khu nam và nữ, được thiết kế rất cầu kỳ. Tất cả các phòng đều có hệ thống sưởi bằng hơi nước nóng dẫn qua những đường ống bằng gốm sứ. Sự cầu kỳ là để nhằm phô diễn quyền lực và sự giàu có của chủ nhân, bởi theo các tài liệu khảo cổ, thời đó, tại Pompeii, mọi giao dịch làm ăn kinh doanh, gặp gỡ đàm đạo đều diễn ra trong các…  phòng tắm này.

Người Pompeii còn xây dựng hai rạp hát, sân thể thao. Rạp hát lớn nhất nằm ở phía Đông Nam thành phố được xây năm 70 trước Công nguyên có sức chứa 2 vạn người. Sân thể thao có bể bơi đặt ở giữalà nơi thường xuyên diễn ra các hoạt động kinh tế, chính trị và tôn giáo của toàn thành phố Pompeii.

Những di tích khảo cổ được tìm thấy trên những bức bích họa trên tường các cửa hàng, nhà xưởng, cộng với việc phát hiện những khu nhà như nhà nghỉ phần nào cho thấy mức độ ăn chơi hưởng thụ thậm chí tới mức sa đọa của tầng lớp giàu có ở đây thời bấy giờ. Xã hội càng giàu có càng có sự phân tầng, phân cấp.

Theo nhiều tài liệu, ở Pompeii, người giàu thì hưởng thụ ngất giời với châm ngôn theo kiểu “hãy tận hưởng cuộc sống đi, ngày mai khó mà đoán trước” thì tầng lớp nô lệ ở đây lại phải lao động nặng nhọc, hứng chịu sự ngược đãi vô cùng khủng khiếp, thậm chí nhiều khi còn bị biến thành trò mua vui của các ông chủ.

Pompeii vì thế, đã là thành phố của xa hoa, mỹ lệ nhưng cũng là nơi chất chứa cả những tận cùng khổ đâu, uất hận. Hai thứ tương phản ấy xoa trộn vào nhau, đã làm nên một “thương hiệu Pompeii – thành phổ tửu sắc” thật sự khác biệt trong lịch sử nhân loại.

Đến thảm họa kinh hoàng sau cơn thịnh nộ của Vesuvius

Cuộc sống đôi khi thật trớ trêu.  Những quý tộc, thương gia giàu có  của “thành phố tửu sắc” Pompeii chẳng thể ngờ rằng cái cuộc sống xa hoa mà họ đang thụ hưởng lại có một ngày bị phá vỡ tan tành như thế. Không biết bởi lý do gì, Vesuvius – dãy núi lửa – mà họ chọn sinh sống bấy lâu, sau bao nhiêu năm được cac nhà địa lý học khẳng định như đinh đóng cột rằng đã ngừng hoạt động, đã ngủ yên suốt hơn 800 năm, đã trở nên hoàn toàn vô hại, thì bỗng một ngày lại trỗi dậy với cơn thịnh nộ khủng khiếp chưa từng có.

Chuyện được cho là xảy ra vào một ngày thuộc năm 79 trước Công Nguyên (ngày phun trào chính xác của núi Vesuvius vẫn hoàn toàn chưa được xác định), ngọn núi lửa Vesuvius bất ngờ phun nham thạch. Có ít nhất hơn 16.000 người dân Pompeii (con số này có tài liệu cho là đến 40.000 người) đã bị vùi dưới tro bụi và dung nham của núi lửa. Toàn thành phố Pompeii bị phá hủy hoàn toàn. Pompeii phồn hoa bỗng chốc trở thành “thành phố chết”.

Không ai hiểu lý do vì sao thảm họa lại xảy ra. Nhiều giả thuyết đã được nhiều thế hệ sau đưa ra, đơn cử như do gió vào ngày hôm đó đã bất ngờ thổi theo một hướng khác, rất không may… Có giả thuyết mang màu sắc duy tâm lại cho rằng “thần núi lửa” nổi giận bởi “chướng tai gai mắt” trước những trò ăn chơi hưởng thụ xa hoa, những chèn ép phi nhân tính với nô lệ ở thành phố này… Nhưng giả thuyết cho đến nay vẫn chỉ là giả thuyết, tất cả vẫn trong màn bí ẩn.

Di sản được khai quật và xuống cấp

Sau thảm họa đó, tất cả đã theo sau tiếng nổ mà vùi lấp xuống dưới lớp hoang tàn. Mãi đến tận thế kỷ XVIII, sau những phát hiện mang tính nhỏ lẻ, những tàn tích của Pompeii mới bắt đầu được khai quật. Năm 1808 – 1815, một học giả người Pháp đã chỉ đạo công tác khai quật thành phố chết Pompeii.

Năm 1890, nhà khảo cổ học Usepi – Fuaurouli chính thức tiến hành việc khai quật một cách quy mô, hệ thống. Về sau này, cho tới tận ngày nay, Pompeii còn trải qua rất nhiều lần khai quật và đến nay, thành cổ Pompeii có khoảng 3/5 diện tích được khai quật.

Như lần khai quật vào năm 2000, rất nhiều thi thể được được tìm thấy với đủ mọi tư thế. Họ bị đông cứng ngay tức khắc bởi nham thạch, nên thi thể được bảo quản gần như nguyên vẹn theo thời gian.

Một cuộc khai quật hồi tháng 2/2021 tìm thấy một thứ được xem là cỗ xe nghi lễ lớn bốn bánh, với các bộ phận bằng sắt, đồ trang trí bằng đồng và thiếc và cả ba bộ xương ngựa, trong đó có một con ngựa được đóng cương. Thời điểm đó, các nhà khảo cổ đã trầm trồ mà rằng cỗ xe là “một phát hiện độc nhất vô nhị, được bảo quản trong tình trạng tuyệt vời và không có vật tương tự ở Italia”.

Cũng từ sự khai quật ấy, sức sống, sức hấp dẫn của di tích đã biến Pompeii thành một điểm đến vô cùng hấp dẫn. Địa danh này từng thu hút khoảng 3 triệu lượt khách tham quan mỗi năm. Năm 1997, UNESCO đã công nhận Pompeii là một Di sản văn hóa thế giới. Thành phố này cũng trở thành bối cảnh cho nhiều cuốn sách, bộ phim, chương trình âm nhạc nổi tiếng.

Hồi sinh “thành phố chết”

Các di vật khi được khai quật do bị chôn vùi sâu, dường như vẫn còn nguyên vẹn theo thời gian, tuy nhiên, đáng tiếc là sau khi đã được khai quật, Pompeii đồng thời cũng phải đối mặt với tình trạng xuống cấp nghiêm trọng. Tháng 7/2008, chính phủ Italy đã ban bố “tình trạng khẩn cấp” đối với Pompeii đồng thời cho rằng khu di tích này đã rơi vào tình trạng hư hại nghiêm trọng.

Theo thống kê của Chính phủ nước này, trong giai đoạn từ tháng 9/2003 cho đến tháng 2/2010, tổng cộng đã xảy ra 16 vụ sập di tích ở Pompeii. Năm 2020, trước rất nhiều sức ép, Chính phủ Italy cho biết sẽ thành lập một đội đặc nhiệm nhằm bảo vệ thành phố cổ Pompeii. Tuy nhiên, công tác duy tu, bảo tồn nơi đây vẫn khiến dư luận hết sức quan ngại. UNESCO từng lên tiếng cảnh báo Pompeii có “nguy cơ sụp đổ toàn bộ’’ và sẽ mất quy chế di sản thế giới nếu như Italy không có những biện pháp khẩn cấp và hữu hiệu.UNESCO từng ước tính cần có 335 triệu USD cho công việc bảo tồn cần thiết ở Pompeii.

Không thể chờ đợi, Liên minh châu Âu (EU) đã đích thân vào cuộc. Năm 2012, “Dự án Pompeii Vĩ đại” (Grande Progetto Pompei – Pompeii Great Project) với khoản viện trợ khoảng 120-140 triệu USD từ quỹ của EU đã được khối này khởi xướng.

Cho tới nay, mọi sự vẫn còn dang dở nhưng theo ghi nhận của báo chí, dưới sự điều hành của Gabriel Zuchtriegel – Tổng Giám đốc Công viên Khảo cổ Pompei – công nghệ đang được áp dụng triệt để để hòng phục dựng được một phần nào đó của Pompeii và hạn chế được tác động tiêu cực từ thời gian và khí hậu khắc nghiệt đối với di tích. Pompei – “thành phố chết” đang dần được tái sinh…

Theo Công luận

Cùng chuyên mục

Đà Nẵng và triển lãm mỹ thuật “Nắng Tháng 4”

Đà Nẵng và triển lãm mỹ thuật “Nắng Tháng 4”

Phong Nha – Kẻ Bàng ngày càng khẳng định vị thế và phát triển về du lịch

Phong Nha – Kẻ Bàng ngày càng khẳng định vị thế và phát triển về du lịch

Hải Phòng: Hoạt động kinh doanh của Trung tâm đăng kiểm xe cơ giới 15- 07D và Cửa hàng xăng dầu Đồng Tâm vẫn bình thường

Hải Phòng: Hoạt động kinh doanh của Trung tâm đăng kiểm xe cơ giới 15- 07D và Cửa hàng xăng dầu Đồng Tâm vẫn bình thường

Khai trương đoàn tàu du lịch “Kết nối di sản miền Trung”

Khai trương đoàn tàu du lịch “Kết nối di sản miền Trung”

Bế giảng khóa Bồi dưỡng “Nghiệp vụ Truyền thông – Quan hệ công chúng”

Bế giảng khóa Bồi dưỡng “Nghiệp vụ Truyền thông – Quan hệ công chúng”

Droppii ra mắt Phòng kiểm soát chất lượng sản phẩm

Droppii ra mắt Phòng kiểm soát chất lượng sản phẩm

Festival Tango Mặt trời mọc 2024 sẽ diễn ra tại Hội An và Đà Nẵng

Festival Tango Mặt trời mọc 2024 sẽ diễn ra tại Hội An và Đà Nẵng

Cảnh báo chiêu trò mạo danh các doanh nghiệp, thương hiệu uy tín để lừa đảo

Cảnh báo chiêu trò mạo danh các doanh nghiệp, thương hiệu uy tín để lừa đảo

Bắc Giang: Tổ chức Lễ hội kỷ niệm 140 năm Khởi nghĩa Yên Thế

Bắc Giang: Tổ chức Lễ hội kỷ niệm 140 năm Khởi nghĩa Yên Thế