Nhiều năm qua, khi màn đêm buông xuống, phần lớn bảo tàng tại TP.HCM cũng khép lại một ngày hoạt động, trong khi đó nhu cầu vui chơi, trải nghiệm văn hóa của người dân và du khách vào buổi tối ngày càng tăng. Vì thế, ngành văn hóa thành phố đang từng bước mở rộng không gian hoạt động của bảo tàng, đưa nơi đây trở thành điểm hẹn văn hóa về đêm.
Nhân kỷ niệm 50 năm ngày thành phố Sài Gòn – Gia Định vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2.7.1976 – 2.7.2026), hàng loạt hoạt động được tổ chức như một bước thử nghiệm để hình thành sản phẩm du lịch văn hóa về đêm, từng bước xây dựng bảo tàng thành điểm đến hấp dẫn của đô thị.
Bảo tàng được “đánh thức” bằng nghệ thuật
Một trong những điểm nhấn là Tuần lễ “Kết nối di sản” do Bảo tàng TP.HCM phối hợp với Nhà hát Kịch TP.HCM tổ chức từ ngày 27.6 đến 5.7. Lần đầu tiên, bảo tàng mở cửa liên tục đến 21h, tạo điều kiện để công chúng tham quan vào khung giờ vốn trước đây không có.
Trong không gian bảo tàng, khách tham quan không chỉ tìm hiểu lịch sử hơn 300 năm hình thành và phát triển của thành phố, khám phá chuyên đề “TP.HCM – 50 năm vinh dự, tự hào mang tên Bác”, mà còn trực tiếp tham gia các hoạt động trang trí gốm, vẽ nón lá cùng nghệ nhân, thưởng thức chương trình nghệ thuật sân khấu hóa giới thiệu di sản Nam Bộ. Các hoạt động được sắp xếp thành một hành trình trải nghiệm liền mạch, giúp người xem vừa quan sát, vừa tương tác và cảm nhận di sản bằng nhiều giác quan.
Theo bà Đoàn Thị Trang, Giám đốc Bảo tàng TP.HCM, chương trình là bước thử nghiệm nhằm đánh giá nhu cầu thực tế trước khi tính đến việc hình thành sản phẩm văn hóa đêm lâu dài. “Điều đáng chú ý, đơn vị không xem đây đơn thuần là việc kéo dài thời gian mở cửa mà hướng tới thay đổi cách công chúng tiếp cận bảo tàng. Thay vì chỉ đến xem hiện vật, mỗi người được tham gia vào các hoạt động trải nghiệm, gặp gỡ nghệ sĩ, nghệ nhân và kết nối với những câu chuyện lịch sử, văn hóa của thành phố”, bà Trang cho biết. Theo Giám đốc Bảo tàng TP.HCM, mục tiêu cuối cùng là biến bảo tàng thành điểm hẹn văn hóa mới, nơi lưu giữ ký ức đô thị nhưng cũng là không gian kết nối cộng đồng thông qua các giá trị di sản.
Đồng hành cùng chương trình, Nhà hát Kịch TP.HCM xây dựng chương trình nghệ thuật “Di sản kết nối tinh hoa” với thời lượng khoảng 30 phút, giới thiệu các loại hình nghệ thuật truyền thống Nam Bộ thông qua hình thức sân khấu hóa. Ông Hoàng Tấn, Phụ trách Phòng Tổ chức biểu diễn, Nhà hát Kịch TP.HCM cho biết, mô hình hiện vẫn trong giai đoạn thử nghiệm. Ban tổ chức sẽ tiếp tục lắng nghe ý kiến của khán giả để hoàn thiện chương trình, hướng tới kết nối với các doanh nghiệp lữ hành nhằm đưa khách du lịch, đặc biệt là khách quốc tế đến trải nghiệm thường xuyên hơn.
Nếu Bảo tàng TP.HCM lựa chọn cách kể câu chuyện lịch sử và văn hóa bằng sân khấu hóa, thì Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM lại thử nghiệm đưa âm nhạc vào không gian di sản. Chuỗi chương trình Museumoon được xây dựng như một mô hình thưởng thức nghệ thuật mới. Khán giả không đến bảo tàng chỉ để xem triển lãm, mà được tham quan các phòng trưng bày trước giờ biểu diễn, sau đó hòa mình vào những đêm nhạc được thiết kế riêng cho từng chủ đề. Không gian kiến trúc cổ, các tác phẩm mỹ thuật và âm nhạc cùng tạo nên một trải nghiệm đa giác quan, khác biệt so với sân khấu biểu diễn truyền thống.
Theo đó, đêm nhạc “Việt Anh – Chuyện chưa kể” vừa diễn ra cuối tháng 6.2026 là chương trình thứ hai của Museumoon, sau thành công của đêm nhạc “Sóng tự tình”. Đại diện đơn vị tổ chức cho biết, dự án mong muốn xây dựng một sản phẩm nghệ thuật riêng của bảo tàng, nơi âm nhạc, ký ức và không gian di sản cùng cộng hưởng để tạo nên những cảm xúc mới cho người thưởng thức.
Ông Trần Minh Công, Phó Giám đốc phụ trách điều hành và quản lý Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM cho hay, trong thời gian tới đơn vị sẽ tiếp tục tổ chức các chương trình hòa nhạc thính phòng và nhiều hoạt động nghệ thuật khác, từng bước hình thành chuỗi trải nghiệm định kỳ dành cho công chúng. Đầu tháng 7, Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM phối hợp với Nhà hát Ca múa nhạc dân tộc Bông Sen tổ chức hai chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng 50 năm thành phố mang tên Bác…
Hình thành sản phẩm du lịch văn hóa đêm
Thực tế, nhiều bảo tàng trên thế giới từ lâu đã trở thành điểm đến hấp dẫn vào buổi tối nhờ kết hợp triển lãm với biểu diễn nghệ thuật, công nghệ trình chiếu hay các hoạt động trải nghiệm. Việc TP.HCM bắt đầu thử nghiệm những mô hình tương tự cho thấy cách tiếp cận mới trong khai thác không gian di sản, đưa bảo tàng đến gần hơn với đời sống đương đại.
Không chỉ xuất phát từ nhu cầu đổi mới hoạt động của bảo tàng, việc mở rộng thời gian phục vụ còn gắn với định hướng phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch của thành phố. Trao đổi với Văn Hóa, ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở VHTT TP.HCM cho biết, ngành văn hóa đang định hướng để các bảo tàng từng bước tổ chức hoạt động ban đêm nhằm phục vụ người dân và du khách tốt hơn. Trước mắt, thành phố lựa chọn thời điểm đêm Rằm hằng tháng để thí điểm chuỗi hoạt động mang tên “Trăng Bảo tàng”, qua đó hình thành thói quen cho công chúng về việc mỗi bảo tàng sẽ có những trải nghiệm riêng vào ban đêm.
Bảo tàng không nên chỉ thực hiện chức năng lưu giữ và trưng bày hiện vật mà cần trở thành không gian trải nghiệm văn hóa, nơi công chúng có thể tương tác với di sản theo nhiều cách khác nhau. Việc mở rộng khung giờ hoạt động cũng nhằm đáp ứng nhu cầu của nhiều nhóm khách, nhất là những người bận rộn vào ban ngày hoặc khách du lịch đã dành thời gian tham quan các điểm đến khác. (Ông NGUYỄN MINH NHỰT, Phó Giám đốc Sở VHTT TP.HCM)
Theo ông Nhựt, bảo tàng không nên chỉ thực hiện chức năng lưu giữ và trưng bày hiện vật mà cần trở thành không gian trải nghiệm văn hóa, nơi công chúng có thể tương tác với di sản theo nhiều cách khác nhau. Việc mở rộng khung giờ hoạt động cũng nhằm đáp ứng nhu cầu của nhiều nhóm khách, nhất là những người bận rộn vào ban ngày hoặc khách du lịch đã dành thời gian tham quan các điểm đến khác.
Lãnh đạo Sở VHTT TP.HCM cho biết, thành phố sẽ không áp đặt một mô hình cố định mà khuyến khích các đơn vị mạnh dạn thử nghiệm nhiều loại hình khác nhau. Đó có thể là các chương trình thưởng trà kết hợp đờn ca tài tử, nghệ thuật trình diễn, hoạt động theo chủ đề hay những sản phẩm được thiết kế riêng cho từng nhóm khách. Sau quá trình thử nghiệm, mỗi bảo tàng sẽ từng bước định vị được sản phẩm đặc trưng của mình, góp phần đa dạng hóa các hoạt động văn hóa về đêm.
Việc các bảo tàng mở cửa vào ban đêm có thể chưa tạo ngay sức hút lớn như những sản phẩm giải trí quen thuộc, nhưng đây là bước đi có ý nghĩa trong quá trình mở rộng không gian hưởng thụ văn hóa cho người dân và du khách. Quan trọng hơn, cách làm mới cho thấy sự thay đổi trong tư duy vận hành của các thiết chế văn hóa. Bảo tàng không còn là nơi chỉ dành cho những chuyến tham quan theo đoàn hay các hoạt động học tập, mà đang từng bước trở thành không gian mở, nơi công chúng có thể gặp gỡ, thưởng thức nghệ thuật, khám phá di sản và trải nghiệm văn hóa theo những cách gần gũi hơn.
Trong bối cảnh TP.HCM đang hướng tới mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế quan trọng, việc hình thành các sản phẩm văn hóa đêm mang bản sắc riêng sẽ góp phần kéo dài thời gian lưu trú của du khách, tăng khả năng chi tiêu cho các hoạt động văn hóa và tạo thêm sức sống cho không gian đô thị sau khi thành phố lên đèn.
Nguồn: baovanhoa.vn
