(CTO) – Làn sóng cắt giảm nhân sự công nghệ trên toàn cầu do tác động của Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những áp lực trực tiếp lên thị trường gia công phần mềm trong nước. Đối với sinh viên, kỹ sư công nghệ thông tin (CNTT) tại Cần Thơ và vùng ĐBSCL, thực tế này đặt ra một thách thức lớn: những công việc nhập môn giản đơn đang dần biến mất. Khi một câu lệnh có thể thay thế hàng chục giờ viết mã nguồn (code), làm “thợ gia công” theo lối mòn không còn là lựa chọn an toàn.
Thu hẹp cánh cửa việc làm giản đơn
Thị trường công nghệ thế giới trong năm 2026 đang chứng kiến cuộc tái cấu trúc nhân sự sâu sắc chưa từng có. Một dự án thiết kế vi xử lý đồ họa vốn cần 8 kỹ sư làm việc liên tục trong 10 tháng, nay được tập đoàn Nvidia rút ngắn xuống chỉ còn một đêm nhờ ứng dụng AI. Cùng thời điểm, hãng công nghệ Meta cũng cắt giảm 8.000 nhân sự và đặt mục tiêu dùng AI để xử lý 3/4 khối lượng mã nguồn của toàn công ty.
Những biến động này không còn là câu chuyện xa xôi ở các cường quốc công nghệ. Tại Việt Nam, nơi ngành phần mềm lâu nay vẫn dựa nhiều vào mô hình gia công cho nước ngoài (Outsourcing), sự dịch chuyển trên đang tác động trực tiếp đến định hướng đào tạo của các trường đại học cũng như nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp.
Trước đây, sinh viên CNTT mới tốt nghiệp thường bắt đầu sự nghiệp ở những vị trí cơ bản để tích lũy kinh nghiệm: lập trình viên sơ cấp chuyên chỉnh sửa các tính năng nhỏ lẻ, nhân viên thiết kế giao diện web theo mẫu có sẵn, nhân viên kiểm thử phần mềm thủ công (dò lỗi bằng thao tác bấm chuột), người tổng hợp số liệu lập báo cáo định kỳ hoặc trực tổng đài hỗ trợ kỹ thuật.
Tuy nhiên, sự xuất hiện của các công cụ AI thế hệ mới đã làm thay đổi hoàn toàn quy trình này. Thống kê từ các nền tảng dịch vụ khách hàng cho thấy, hơn 60% yêu cầu hỗ trợ kỹ thuật cơ bản như khôi phục mật khẩu, hướng dẫn cài đặt phần mềm hiện đã được trợ lý ảo xử lý tự động mà không cần con người can thiệp. Một giao diện trang web giới thiệu sản phẩm hay một bộ kịch bản kiểm thử phần mềm trước kia cần cả nhóm làm việc nhiều ngày, nay các công cụ lập trình AI hoàn tất chỉ trong một buổi sáng. Ngay cả việc trích xuất dữ liệu và viết báo cáo phân tích cũng được tự động hóa chỉ bằng vài câu lệnh ngắn gọn.
Thực tế trên cho thấy một quy luật đào thải rất rõ ràng trên thị trường lao động số: bất kỳ công việc nào diễn ra theo quy trình rập khuôn, có dữ liệu đầu vào cố định thì sớm muộn cũng sẽ được tự động hóa. Khi những công việc khởi đầu này do máy móc đảm nhận, cơ hội việc làm sẽ ngày càng thu hẹp đối với những nhân sự chỉ quen làm việc theo hướng dẫn có sẵn.
Từ nhân sự gia công đến kỹ sư làm chủ hệ thống
Dù thay thế nhanh chóng các tác vụ cơ bản, AI vẫn bộc lộ giới hạn rõ rệt trước những bài toán đòi hỏi tư duy hệ thống tổng thể, khả năng ứng biến rủi ro và sự hiện diện trực tiếp của con người trong thế giới thực.
Các chuyên gia công nghệ chỉ ra rằng, AI có thể viết một đoạn mã rất nhanh, nhưng không doanh nghiệp nào dám giao phó hoàn toàn việc xử lý sự cố sập hệ thống dữ liệu lúc nửa đêm cho một phần mềm tự động. Máy móc cũng không thể trực tiếp có mặt tại phòng máy chủ để kiểm tra, khắc phục một đường truyền cáp quang bị đứt, càng không thể thay thế các chuyên gia an ninh mạng trong việc chủ động phát hiện và ngăn chặn các cuộc tấn công mạng tinh vi, biến đổi liên tục. Tương tự, vị trí kiến trúc sư hệ thống – những người phải trực tiếp làm việc với các đơn vị, nắm bắt nhu cầu thực tế để thiết kế giải pháp công nghệ phù hợp với nguồn lực tài chính và quy định pháp lý – là lĩnh vực mà thuật toán không thể làm thay.
Đặt trong bối cảnh tại TP Cần Thơ, nhu cầu nâng chất nguồn nhân lực số lại càng trở nên cấp thiết. Việc vận hành hệ thống chính quyền số, dịch vụ công trực tuyến đồng bộ, thông suốt trên địa bàn 103 xã, phường sau sắp xếp đơn vị hành chính, cùng sự phát triển của Khu Công nghệ thông tin tập trung và các dự án chuyển đổi số trong nông nghiệp, y tế, thương mại – dịch vụ đang mở ra nhu cầu tuyển dụng rất lớn. Song, thị trường lao động địa phương hiện không còn cần nhiều nhân sự chỉ biết viết code theo bản vẽ có sẵn. Thay vào đó, các cơ quan, doanh nghiệp đang tìm kiếm những kỹ sư dữ liệu có khả năng thiết kế, vận hành và bảo đảm an toàn cho cả hệ thống thông tin; những kỹ sư quản trị mạng trực tiếp bám sát hạ tầng cơ sở; hay những chuyên gia có khả năng tối ưu hóa ứng dụng, giúp người dân ở các địa bàn xa trung tâm, dù sử dụng thiết bị cấu hình thấp hay mạng yếu vẫn có thể thao tác dịch vụ công trực tuyến thuận lợi.
Để thích ứng với làn sóng công nghệ mới, hướng đi tất yếu của lực lượng lao động CNTT trẻ tại ĐBSCL là phải chủ động dịch chuyển lên những phân khúc công việc đòi hỏi hàm lượng chất xám cao hơn. Thay vì chỉ dừng lại ở kỹ năng sử dụng công cụ hay viết các dòng lệnh đơn lẻ, người học cần chú trọng rèn luyện tư duy thiết kế hệ thống, kỹ năng bảo mật, năng lực xử lý sự cố thực tiễn và khả năng kết nối công nghệ với nghiệp vụ chuyên môn của từng ngành, từng lĩnh vực.
Sự phát triển của AI không làm mất đi cơ hội của ngành CNTT, mà đang thúc đẩy quá trình sàng lọc để nâng tầm giá trị của người kỹ sư. Khi nhân lực trẻ biết biến AI thành công cụ hỗ trợ đắc lực và tập trung giải quyết những bài toán thực tế tại địa phương, họ không chỉ giữ vững được vị thế nghề nghiệp mà còn đóng góp thiết thực vào tiến trình chuyển đổi số của vùng.
NHP, VN
