Từ những suất chiếu trong trường học đến việc bước vào hệ thống rạp thương mại, phim lịch sử – cách mạng đang tìm một cách tiếp cận khác với công chúng. Những chuyển động gần đây cho thấy khoảng cách giữa người trẻ với lịch sử không phải không thể thu hẹp, nếu tác phẩm được kể hấp dẫn và đến với khán giả bằng những phương thức phù hợp với đời sống hôm nay.
Trường học trở thành điểm hẹn điện ảnh
Trong một thời gian dài, phim lịch sử – cách mạng, đặc biệt là những tác phẩm do Nhà nước đặt hàng, thường gắn với các đợt chiếu phục vụ ngày lễ, kỷ niệm hoặc phát vé miễn phí. Không ít phim có đời sống khá ngắn sau khi hoàn thành nhiệm vụ tuyên truyền, ít cơ hội tiếp tục gặp gỡ công chúng rộng rãi.
Cách nhìn ấy đang dần thay đổi. Từ hiệu ứng phòng vé của Đào, Phở và Piano đến thử nghiệm phát hành mới với Thanh âm vượt đại dương, dòng phim vốn bị xem là khó tiếp cận thị trường đã có thêm cơ hội bước ra khỏi khuôn khổ những tuần phim, đợt chiếu mang tính sự kiện.
Một chuyển động đáng chú ý diễn ra ngay trong trường học. Tại Tuần phim kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ vừa qua, bên cạnh các suất chiếu tại rạp, nhiều chương trình giao lưu giữa đoàn làm phim với học sinh, sinh viên được tổ chức tại các trường đại học ở TP.HCM. Không gian học đường vì thế trở thành điểm gặp giữa điện ảnh, lịch sử và người trẻ.
Đưa phim vào trường học không đơn thuần là thêm một hoạt động ngoại khóa. Khi người trẻ được xem trọn vẹn tác phẩm rồi trực tiếp trò chuyện với đạo diễn, diễn viên, ê kíp sản xuất, lịch sử không còn chỉ hiện lên qua mốc thời gian hay những tên gọi quen thuộc. Những số phận, lựa chọn, mất mát và hy sinh trong từng hoàn cảnh cụ thể giúp khoảng cách giữa quá khứ và đời sống hôm nay được rút ngắn.
Thực tế ấy cũng cho thấy không nên vội cho rằng người trẻ thờ ơ với lịch sử. Điều quan trọng nằm ở cách lịch sử được kể và cách tác phẩm tìm đến họ. Một bộ phim có ngôn ngữ điện ảnh thuyết phục, được trình chiếu trong điều kiện phù hợp và nối tiếp bằng những cuộc trao đổi cởi mở có thể khơi gợi sự đồng cảm, từ đó mở ra nhu cầu tìm hiểu sâu hơn.
Ở góc độ này, những chương trình như “Kiến tạo điện ảnh học đường” tại TP.HCM mang ý nghĩa vượt ra ngoài việc tăng số suất chiếu. Trong quá trình xây dựng vị thế Thành phố Điện ảnh thuộc Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO, TP.HCM cũng cần hình thành lớp công chúng có thói quen xem, trao đổi và thụ hưởng điện ảnh chủ động.
Khán giả điện ảnh không tự nhiên mà có. Một thị trường bền vững cần được nuôi dưỡng từ văn hóa thưởng thức, và trường học có thể trở thành một không gian quan trọng để hình thành lớp công chúng ấy. Tuy vậy, những tuần phim, suất chiếu miễn phí hay chương trình giao lưu mới chỉ là bước đầu. Muốn phim lịch sử – cách mạng có đời sống dài hơn, cần một hệ thống tiếp cận đồng bộ hơn, từ truyền thông, phát hành, lưu trữ số đến kết nối với trường học, rạp chiếu và các thiết chế văn hóa.
Sau cùng, yếu tố quyết định vẫn là chất lượng tác phẩm. Không một phương thức phát hành nào có thể thay thế sức hấp dẫn của câu chuyện, nhân vật và ngôn ngữ điện ảnh. Khi bộ phim bước ra khỏi những suất chiếu theo kế hoạch để đứng trước sự lựa chọn chủ động của khán giả, chính chất lượng nghệ thuật mới là điều giữ họ ở lại.
Từ suất chiếu nhiệm vụ đến phòng vé thương mại
Nếu trường học mở thêm con đường đưa phim lịch sử – cách mạng đến gần khán giả trẻ, thì rạp thương mại lại đặt dòng phim này trước một thử thách khác: Khán giả có sẵn sàng bỏ tiền mua vé?
Thanh âm vượt đại dương của hai đạo diễn Đào Duy Phúc và Nguyễn Mạnh Hà đang cho thấy khá rõ phép thử ấy. Tính đến ngày 11.8, sau gần ba tuần ra rạp, phim đạt doanh thu gần 7 tỉ đồng theo thống kê của Box Office Vietnam. So với những phim Việt đạt doanh thu hàng trăm tỉ đồng, con số này chưa lớn. Nhưng điều đáng chú ý nằm ở cách bộ phim bước vào thị trường.
Sau hiện tượng Đào, Phở và Piano của đạo diễn Phi Tiến Sơn hơn hai năm trước, điện ảnh Việt mới lại có một tác phẩm do Nhà nước đặt hàng được phát hành thương mại rộng rãi trên toàn quốc, trong bối cảnh cơ chế phát hành phim phục vụ nhiệm vụ chính trị đang thay đổi.
Khi chuyển từ các đợt chiếu phục vụ ngày lễ, kỷ niệm sang hệ thống rạp thương mại, quan hệ giữa phim và người xem cũng khác. Khán giả không còn đến rạp bằng vé mời hay theo chương trình tổ chức sẵn. Họ đứng trước nhiều lựa chọn và tự quyết định có bỏ tiền cho bộ phim hay không.
Với Thanh âm vượt đại dương, đó là thử thách không nhỏ. Phim vừa phải cạnh tranh với nhiều tác phẩm giải trí cùng thời điểm, vừa đối diện định kiến lâu nay dành cho phim Nhà nước đặt hàng: Nặng tuyên truyền, khó xem, ít hấp dẫn thị trường. Bởi vậy, doanh thu gần 7 tỉ đồng chưa đủ để kết luận thành công hay thất bại. Nhưng số vé bán ra, phản ứng của khán giả, khả năng giữ suất chiếu và mức độ tham gia của hệ thống rạp đều là dữ liệu đáng giá cho phương thức phát hành còn khá mới với dòng phim này.
Sẽ thiếu công bằng nếu chỉ đặt doanh thu của một phim phục vụ nhiệm vụ chính trị cạnh những dự án thương mại được tính toán từ đầu để tối đa hóa phòng vé. Nhưng tính đặc thù cũng không thể là lý do đứng ngoài yêu cầu thị trường. Một khi đã bán vé, tác phẩm phải chấp nhận sự lựa chọn của khán giả và cạnh tranh bằng chất lượng.
Câu chuyện tại phòng vé cũng gặp lại những gì đang diễn ra trong trường học. Một phía giúp người trẻ làm quen với lịch sử qua trải nghiệm gần gũi; phía còn lại đưa tác phẩm ra thị trường để công chúng chủ động lựa chọn. Hai cách tiếp cận khác nhau nhưng cùng hướng tới một đích: Đưa phim lịch sử ra khỏi phạm vi những đợt chiếu theo dịp, tạo cho tác phẩm đời sống thực sự trong công chúng.
Không phải cứ đưa phim lịch sử – cách mạng ra rạp là có doanh thu tốt, cũng như không phải đưa phim vào trường học thì người trẻ mặc nhiên yêu thích. Cuối cùng, yếu tố quyết định vẫn là chất lượng tác phẩm và khả năng tìm đúng cách để gặp khán giả.
Khi một bộ phim đủ sức hấp dẫn để người xem chủ động mua vé, ranh giới giữa “phim nhiệm vụ” và “phim dành cho khán giả” sẽ dần thu hẹp. Lúc ấy, lịch sử không cần đến với người trẻ bằng lời kêu gọi; chính câu chuyện hay, nhân vật thuyết phục và cảm xúc chân thật sẽ khiến họ muốn bước vào rạp, muốn tìm hiểu thêm sau khi bộ phim kết thúc.
Nguồn: baovanhoa.vn
