Mô hình chính quyền hai cấp đặt ra yêu cầu mới với cán bộ văn hóa cơ sở, đòi hỏi đào tạo sát thực tiễn, nâng cao kỹ năng và năng lực quản trị văn hóa.
Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang đặt ra yêu cầu mới đối với công tác văn hóa ở cơ sở. Khi phạm vi nhiệm vụ được mở rộng trong khi nhân lực ở nhiều nơi còn mỏng, cán bộ văn hóa cơ sở ngày càng phải đảm nhiệm nhiều công việc hơn. Việc tổ chức các lớp tập huấn theo hướng thiết thực, sát với yêu cầu công việc cần được xem là một giải pháp quan trọng để đội ngũ này thích ứng với mô hình mới.
Vừa qua, Trung tâm Văn hóa tỉnh Khánh Hòa tổ chức lớp tập huấn “Kỹ năng đạo diễn chương trình văn hóa – nghệ thuật quần chúng và công tác tuyên truyền cổ động trực quan” năm 2026. Lớp diễn ra trong 5 ngày (từ 4-8.8.2026), với 95 học viên là cán bộ làm công tác văn hóa đến từ các cơ quan, đơn vị, địa phương trên địa bàn tỉnh.
Các học viên được giảng viên Trường ĐH Văn hóa TP.HCM và Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện (Bộ VHTTDL) hướng dẫn các chuyên đề về tuyên truyền cổ động trực quan, biên tập chương trình văn hóa – nghệ thuật quần chúng, kỹ năng đạo diễn, xây dựng và dàn dựng chương trình… Kết thúc khóa học, 92 học viên hoàn thành chương trình và được cấp giấy chứng nhận.
Bà Thái Thị Lệ Hằng, Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Khánh Hòa ghi nhận tinh thần học tập nghiêm túc của các học viên; đồng thời đề nghị đội ngũ cán bộ văn hóa cơ sở tiếp tục vận dụng hiệu quả những kiến thức, kỹ năng đã được trang bị vào thực tiễn công tác. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng các hoạt động văn hóa, văn nghệ quần chúng và công tác tuyên truyền cổ động trực quan tại địa phương.
Theo TS Trịnh Đăng Khoa, Bí thư Đảng ủy Trường ĐH Văn hóa TP.HCM, giảng viên tham gia lớp tập huấn, tuyên truyền cổ động trực quan và văn nghệ quần chúng là hai nội dung cốt lõi của công tác văn hóa thông tin cơ sở. Trong bối cảnh mô hình chính quyền hai cấp có nhiều thay đổi về tổ chức và nhân sự, việc tổ chức lớp tập huấn vào thời điểm này là cần thiết và kịp thời.
Theo giảng viên, lớp tập huấn không đặt nặng việc cung cấp quá nhiều kiến thức mà tập trung vào những vấn đề cốt lõi, giúp cán bộ có nền tảng để vận dụng vào công việc thực tế. Qua khóa học, học viên đã có những hiểu biết căn bản và được thực hành một số nội dung, song để hình thành kỹ năng nghề nghiệp cần có quá trình tiếp tục rèn luyện tại cơ sở.
Đây cũng là vấn đề đang được đặt ra ở nhiều địa phương sau khi chuyển sang mô hình chính quyền hai cấp.
Nhiều nhiệm vụ, nhân lực còn mỏng
Tại Tây Ninh, ông Nguyễn Ngọc Phát, Phó Trưởng Phòng Xây dựng nếp sống văn hóa gia đình, Sở VHTTDL cho biết, toàn tỉnh hiện có 1.375 thiết chế văn hóa cơ sở, gồm 96 Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công, 1.267 nhà văn hóa ấp, khu phố và 12 nhà văn hóa dân tộc.
Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, địa phương tiếp nhận 1.548 cơ sở vật chất, trong đó 1.348 cơ sở đã được đầu tư xây dựng trước đó và 200 cơ sở tận dụng từ các đơn vị chuyên môn, trường học, văn phòng ấp, khu phố. Đến nay, 1.385 cơ sở đã được bố trí sử dụng đúng mục đích, 152 cơ sở được chuyển đổi công năng, còn 18 cơ sở chưa được bố trí sử dụng.
Theo đánh giá, việc tận dụng cơ sở vật chất sau sáp nhập đã góp phần tiết kiệm nguồn lực và mở rộng mạng lưới phục vụ người dân. Tuy nhiên, chất lượng hoạt động giữa các địa phương vẫn còn chênh lệch. Một số thiết chế nằm xa khu dân cư, diện tích nhỏ hoặc xuống cấp, trong khi trang thiết bị, nhất là hạ tầng phục vụ chuyển đổi số, còn thiếu và chưa đồng bộ.
Thay đổi về cơ sở vật chất đi cùng thay đổi về mô hình tổ chức. Theo ông Phạm Ngô Minh Trí, Thanh tra tỉnh Tây Ninh, sau khi giải thể Trung tâm Văn hóa, Thể thao và Học tập cộng đồng cấp xã để thành lập Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công trực thuộc UBND cấp xã, mô hình mới phải thực hiện nhiều nhiệm vụ hơn.
Ngoài lĩnh vực văn hóa, các trung tâm còn đảm nhiệm những công việc liên quan đến thông tin truyền thông, môi trường, y tế cơ sở, khuyến nông và các nhiệm vụ quản lý nhà nước do UBND cấp xã giao. Theo ông Trí, điều này khiến bộ máy của thiết chế văn hóa, thể thao cấp xã không còn được tổ chức như trước, nguồn lực và nhân sự có sự phân tán.
“Đội ngũ làm công tác văn hóa ở cơ sở hiện còn mỏng, phần lớn kiêm nhiệm, chưa có điều kiện nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực văn hóa, kỹ năng tổ chức hoạt động cộng đồng và khả năng ứng dụng công nghệ số còn hạn chế”, ông Phạm Ngô Minh Trí cho biết.
Ở cấp ấp, khu phố, lực lượng ban chủ nhiệm nhà văn hóa cũng chủ yếu hoạt động kiêm nhiệm. Vì vậy, hiệu quả tổ chức các hoạt động văn hóa chưa đồng đều; nội dung sinh hoạt ở một số nơi vẫn chủ yếu dừng ở tuyên truyền thiết yếu, chưa tạo được sức hút thường xuyên đối với người dân, nhất là thanh niên.
Tại TP.HCM, bài toán nhân sự văn hóa cơ sở cũng được đặt ra trong quá trình vận hành mô hình mới.
Theo báo cáo của Phòng Xây dựng nếp sống văn hóa và gia đình, Sở VHTT TP.HCM, bình quân mỗi xã, phường hiện chỉ có từ một đến hai công chức trực tiếp phụ trách lĩnh vực văn hóa, thể thao; trong đó có người còn kiêm nhiệm khoa học và công nghệ, du lịch, y tế, nội vụ…
Nhiều cán bộ chưa có chuyên môn phù hợp. Thành phố hiện có nhu cầu bổ sung gần 200 công chức cùng hàng trăm viên chức, người lao động cho các Trung tâm Cung ứng dịch vụ công cấp xã.
Đại diện Sở VHTT TP.HCM nhận định việc bố trí nhân sự phụ trách lĩnh vực văn hóa – thể thao cấp xã chưa đồng đều, đa số chưa có kinh nghiệm hoặc chuyên môn sâu về văn hóa và thể thao. Việc phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực khác nhau dẫn đến phân tán nguồn lực, gây khó khăn cho việc thực hiện chuyên sâu các nhiệm vụ về văn hóa, thể thao và xây dựng đời sống văn hóa tại cơ sở.
Trong điều kiện đó, tập huấn là một trong những giải pháp có thể triển khai ngay để hỗ trợ đội ngũ đang trực tiếp vận hành bộ máy. Tuy nhiên, nội dung tập huấn cần xuất phát từ những công việc cán bộ đang thực hiện thay vì tổ chức theo cách truyền đạt lý thuyết chung.
Một cán bộ văn hóa cơ sở hiện nay cần biết xây dựng và tổ chức chương trình văn hóa – nghệ thuật quần chúng, thực hiện tuyên truyền cổ động trực quan, quản lý và khai thác thiết chế, tổ chức hoạt động cộng đồng, kết nối các lực lượng tham gia, đồng thời có khả năng sử dụng công nghệ để truyền thông và quản lý hoạt động.
Nếu trước đây mỗi nhiệm vụ có thể được phân công cho một bộ phận hoặc một vị trí chuyên môn, thì trong mô hình mới, tình trạng một cán bộ phụ trách nhiều lĩnh vực khiến yêu cầu về tính đa năng trở nên rõ hơn.
Cần chuẩn bị đội ngũ cho yêu cầu quản trị văn hóa
Một lớp tập huấn có thể cung cấp kiến thức nền tảng, nhưng để đáp ứng yêu cầu thực tế, việc đào tạo cần được tổ chức thường xuyên và phân theo nhóm kỹ năng.
Từ thực tế Khánh Hòa, việc đưa các nội dung thực hành vào chương trình cho thấy hướng đào tạo này có thể giúp cán bộ cơ sở tiếp cận trực tiếp với công việc. Học viên không chỉ nghe giảng mà còn tham gia xây dựng, dàn dựng và báo cáo chương trình văn hóa – nghệ thuật quần chúng. Theo Ban tổ chức, học viên đã chủ động trao đổi, thực hành và vận dụng kiến thức vào việc xây dựng kịch bản, tổ chức, dàn dựng chương trình tại địa phương, đơn vị.
Việc tập huấn cũng cần tính đến sự khác biệt giữa các địa phương. Những địa bàn đô thị lớn có nhu cầu tổ chức hoạt động văn hóa đa dạng sẽ cần nhóm kỹ năng khác với địa phương có đặc thù về dân tộc, di sản, nông thôn hoặc du lịch.
Cùng với đó, cần chú trọng kỹ năng làm việc với cộng đồng. Hoạt động văn hóa cơ sở muốn duy trì sức sống phải xuất phát từ nhu cầu của người dân, nhất là thanh thiếu niên, thay vì chỉ tổ chức theo kế hoạch hành chính. Cán bộ văn hóa vì vậy cần có khả năng khảo sát nhu cầu, xây dựng nội dung, huy động cộng đồng và đánh giá hiệu quả sau mỗi hoạt động.
Theo TS Trịnh Đăng Khoa, sự thay đổi hiện nay không chỉ là thay đổi về số lượng cán bộ hay cách tổ chức các thiết chế, mà còn liên quan đến phương thức hoạt động của lĩnh vực văn hóa.
Cùng với chủ trương chuyển từ tư duy quản lý văn hóa sang quản trị văn hóa, đội ngũ làm văn hóa cần được chuẩn bị những kiến thức mới về quản trị, sản xuất và kinh doanh trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật. Ông cho rằng cần nghiên cứu đào tạo nguồn nhân lực theo hướng quản trị văn hóa nghệ thuật để đáp ứng yêu cầu quản trị các thiết chế trong bối cảnh mới.
Trước mắt, TS Trịnh Đăng Khoa cho rằng các địa phương cần xây dựng chương trình tập huấn phù hợp với quy mô và đặc thù. Với những địa bàn rộng, hoạt động văn hóa đa dạng như TP.HCM, nội dung đào tạo có thể được chia thành nhiều nhóm chuyên đề thay vì một chương trình chung.
Một số nội dung cần ưu tiên gồm kỹ năng xây dựng và tổ chức chương trình văn hóa – nghệ thuật quần chúng; tuyên truyền cổ động trực quan; tổ chức hoạt động cộng đồng; quản lý và khai thác thiết chế văn hóa; truyền thông và ứng dụng công nghệ số; xây dựng dự án văn hóa; huy động nguồn lực xã hội và kỹ năng quản trị hoạt động văn hóa…
Thực tế thời gian qua, các địa phương ở khu vực ĐBSCL như Cần Thơ, Cà Mau cũng đã có đề xuất Trường ĐH Văn hóa TP.HCM khảo sát tình hình hoạt động của thiết chế văn hóa cơ sở và đặt hàng trường đào tạo, đào tạo lại thông qua các khóa tập huấn cho lực lượng làm công tác văn hóa cơ sở trong tình hình mới…
Theo TS Trịnh Đăng Khoa, đây cũng là hướng để Nhà trường phát huy vai trò đào tạo, tư vấn chuyên môn, hỗ trợ địa phương nâng cao chất lượng nguồn nhân lực văn hóa cơ sở.
Trong bối cảnh hệ thống thiết chế văn hóa đang được sắp xếp, kiện toàn, yêu cầu về nhân lực cần được đặt song song với bộ máy và cơ sở vật chất. Đầu tư thiết chế nhưng thiếu người có chuyên môn, kỹ năng tổ chức và khả năng kết nối cộng đồng thì khó phát huy hiệu quả. Vì vậy, việc xây dựng đội ngũ cán bộ văn hóa cơ sở đa năng, có kiến thức và kỹ năng thực hành cần được xem là một phần trong quá trình hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Nguồn: baovanhoa.vn
