Lịch sử Việt Nam có nhiều bậc anh hùng kiệt xuất, nhưng rất hiếm người được nhân dân suy tôn là Đức Thánh. Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn là một trường hợp đặc biệt. Ngài không chỉ là vị Quốc công Tiết chế ba lần lãnh đạo quân dân Đại Việt đánh bại đội quân Nguyên – Mông hùng mạnh, bảo vệ độc lập dân tộc, mà còn là biểu tượng thiêng liêng của lòng yêu nước, trí tuệ, bản lĩnh và khí phách Việt Nam.
Hơn bảy thế kỷ đã trôi qua, Đức Thánh Trần vẫn sống mãi trong tâm thức dân tộc. Từ đền Kiếp Bạc, đền Trần Nam Định đến hàng nghìn đền, phủ trên khắp mọi miền đất nước, nhân dân thành kính phụng thờ Ngài như một vị Thánh bảo quốc an dân. Đó không chỉ là tín ngưỡng dân gian mà còn là sự tri ân đối với một bậc anh hùng có công lao to lớn trong lịch sử dựng nước và giữ nước.
Chính vì vậy, bất cứ ai khai thác hình tượng Đức Thánh Trần trong văn học hay nghệ thuật đều phải đặt trên nền tảng của sự tôn trọng lịch sử, văn hóa và niềm tin thiêng liêng của nhân dân.
Những ngày gần đây, dư luận xôn xao trước những đoạn trích được cho là từ cuốn tiểu thuyết Đức Thánh Trần, trong đó xuất hiện nhiều chi tiết mô tả cảnh dâm dục, lễ hội trụy lạc và những nội dung dễ tạo liên tưởng đến Đức Thánh Trần hoặc triều Trần. Nội dung này đã tạo nên làn sóng phẫn nộ của người dân Việt Nam, nhất là trên không gian mạng. Nhưng cũng có người cho rằng đó chỉ là hư cấu văn học. Đúng, văn học có quyền hư cấu. Nhưng không có bất kỳ quyền hư cấu nào được phép đứng trên lịch sử, đứng trên pháp luật và đứng trên những giá trị thiêng liêng của dân tộc.
Một nhà văn có quyền tưởng tượng, nhưng không có quyền làm cho công chúng hiểu sai về một danh nhân lịch sử, tầm thường hoá bậc tiền nhân được cả dân tộc tôn kính. Một tác phẩm có thể sáng tạo về nghệ thuật, nhưng không thể lấy sự sáng tạo làm lý do để xây dựng những hình tượng phản cảm, dung tục, gây tổn thương đến niềm tin lịch sử và văn hóa của cộng đồng. Lịch sử không phải là sân khấu để muốn gán ghép điều gì cũng được. Danh nhân dân tộc không phải là chất liệu để gây sốc. Cao hơn đó, đằng sau đó là mưu đồ gì chăng?
Các bộ sử chính thống như Đại Việt sử ký toàn thư, Khâm định Việt sử Thông giám cương mục cùng nhiều công trình nghiên cứu uy tín đều ghi nhận Hưng Đạo Đại Vương là một thiên tài quân sự, một nhà chính trị lỗi lạc và một tấm gương đạo đức lớn. Người rất quan tâm đến nhân dân với câu trăng trối nổi tiếng với vua Trần Anh Tông “Phải khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước…”. Công lao của Ngài được lịch sử khẳng định bằng chiến công hiển hách, bằng sự tôn kính của nhân dân và bằng giá trị trường tồn qua hàng trăm năm. Không một chi tiết hư cấu nào trong một cuốn tiểu thuyết có thể thay thế hay phủ nhận những sự thật lịch sử ấy.
Tự do sáng tạo là một quyền được Hiến pháp và pháp luật bảo đảm. Nhưng quyền ấy không phải là vô hạn. Mọi hoạt động sáng tác đều phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; tôn trọng lịch sử, văn hóa, đạo đức xã hội và các giá trị tín ngưỡng của dân tộc.
Nếu bất kỳ tác phẩm nào có dấu hiệu xuyên tạc lịch sử, xúc phạm anh hùng dân tộc, hạ thấp danh dự của các bậc tiền nhân được nhân dân tôn kính hoặc vi phạm các quy định của pháp luật, thì cần được các cơ quan có thẩm quyền xem xét, đánh giá và xử lý nghiêm theo đúng quy định của Đảng và Nhà nước. Không thể lấy hai chữ “hư cấu” để biện minh cho mọi nội dung, càng không thể biến quyền tự do sáng tạo thành quyền xâm phạm những giá trị thiêng liêng của dân tộc.
Đức Thánh Trần không thuộc về riêng bất kỳ nhà văn nào. Ngài thuộc về lịch sử, thuộc về nhân dân và thuộc về hồn cốt Việt Nam. Hào khí Đông A, tinh thần “Sát Thát”, ý chí quật cường và khát vọng giữ nước của dân tộc Việt Nam không thể bị che khuất bởi bất kỳ sự hư cấu nào. Hệ luỵ của nó sẽ khôn lường đối với thế hệ trẻ, đối với cách mạng, với tồn vong của chế độ và với tương lai dân tộc Việt Nam
Bảo vệ hình tượng Đức Thánh Trần không những là bảo vệ một nhân vật lịch sử, mà còn là bảo vệ lòng tự tôn dân tộc, bảo vệ những giá trị văn hóa thiêng liêng và bảo vệ nền tảng tinh thần đã làm nên sức mạnh của dân tộc Việt Nam suốt hàng nghìn năm lịch sử.
Nguyễn Ngọc Tuấn
(Bí thư Đảng ủy xã Đức Đồng, tỉnh Hà Tĩnh)
