Vấn đề lớn nhất của văn hóa Việt Nam hiện nay: Giả dối được coi là bình thường

17/04/2018

Kinh tế thị trường và làn sóng toàn cầu hóa, trong khi đem lại cho Việt Nam nhiều cơ hội phát triển, để Việt Nam từ một quốc gia nghèo đói, chậm phát triển thành một nước có thu nhập trung bình, thì rất tiếc, lại cũng là điều kiện để nhiều thói hư tật xấu của người Việt và một số yếu kém trong quản lý vĩ mô có cơ hội gây tác hại cho xã hội. Điều đó gây dấu ấn trong văn hóa.

Hiện thời văn hóa Việt Nam đang mang trong nó một số vấn đề thực sự cản trở sự phát triển. Con người tha hóa, đạo đức xuống cấp, giáo dục yếu kém, y tế kém nhân văn, chính sách văn hóa bất cập, lễ hội ít văn hóa… là những vấn đề nóng của bản thân văn hóa Việt Nam.

Vấn đề của tất cả những vấn đề ấy, theo chúng tôi, là sự sự lệch lạc về giá trị. Bảng giá trị của người Việt hiện nay đã xuất hiện một số ngụy giá trị. Giả dối đã tương đối phổ biến trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội.

Việt Nam sẽ khó trở thành quốc gia thành công, nếu ngụy giá trị vẫn tiếp tục chiếm chỗ của chân giá trị, nếu giả dối vẫn lấn át sự tử tế và chân thật.

Có thể nói bản chất của những hiện tượng có vấn đề về mặt văn hóa hiện nay đó là sự lệch lạc, méo mó về giá trị.

Hiện tượng lệch lạc về giá trị lâu nay đã được báo chí nói nhiều và thực sự ngày càng phổ biến trong đời sống văn hóa. Nhưng điều đáng nói là, gần đây sự lệch lạc này dường như dần đã thành quen, trở thành bình thường, ít gây khó chịu như những năm trước.

Chẳng hạn, những hành vi phản cảm, thời thượng, lố bịch của giới Showbiz được báo mạng và thậm chí cả TV quảng bá hàng ngày, lớp trẻ mới lớn tưởng đó là chân giá trị. Khá nhiều danh hiệu hão được tiếp tay bởi các cơ quan có trách nhiệm, kể cả nhân danh UNESCO. Bằng giả, danh hiệu giả, kiến thức giả… gần như không còn là điều xấu hổ. Tệ nạn “mua điểm” đã xuất hiện cả ở những trường Phổ thông danh tiếng Hà Nội.

Hiện tượng “chạy” (chạy chức, chạy quyền, chạy tiêu chuẩn, chạy tuổi…) ai cũng thấy nhưng coi như không biết. Ở nhiều công trình, dự án… mục đích ghi trong văn bản chỉ là phương tiện, là công cụ cho tham nhũng. Mọi đề án quốc kế dân sinh đều có nguy cơ đổ vỡ nếu ở đó tham nhũng hay mục đích vụ lợi không thực hiện được. V.v… Nghĩa là gần như ở đâu cũng có những giá trị mà kẻ vụ lợi có thể có được một cách bất chính. Rất tiếc là xã hội lại thừa nhận bằng cách làm ngơ coi như không thấy. Quá nhiều giá trị ngày nay đã méo mó tới mức trở thành “ngụy giá trị”.

Sinh thời, GS. Hoàng Ngọc Hiến đã nhận xét: “Xã hội không quan tâm đến “sự tử tế”, “sự hẳn hoi” thì dần dà những người tử tế, hẳn hoi sẽ biến mất; ngược lại, xã hội còn nhớ đến những phẩm hạnh này, thì những người hẳn hoi, tử tế mới xuất hiện được”. GS. Nguyễn Văn Trọng cũng thừa nhận: “Một cộng đồng mà đam mê cai trị người khác mạnh hơn nhiều so với ham muốn có độc lập cá nhân để làm những công việc sáng tạo, thì đó chính là một cộng đồng săn tìm địa vị theo cách gọi của J.S. Mill”.

Giả dối khá phổ biến, làm nản lòng sự trung thực, tử tế. Có lẽ chỉ trừ môi trường gia đình còn ở đâu người ta cũng bắt gặp cái giả dối (trong môi trường gia đình, giả dối không phải là không có, nhưng không gia đình nào chấp nhận điều giả dối, trừ phi giấu diếm được). Còn trong xã hội, sự bao che cho cái xấu, cái bất minh khá trắng trợn. Khác với vài chục năm trước đây, ngày nay, con cái dù được tuyển dụng vào môi trường nào, kể cả quân đội, công an hay cơ quan nhà nước… cũng không đủ làm cho các bậc cha mẹ cảm thấy thật yên tâm, nếu không có “van an toàn” riêng, vì khó có gì đảm bảo an toàn.

Từ sau Nghị quyết TW 4, sự trắng trợn kiểu như “đúng quy trình” ít nhiều có bớt đi, nhưng vẫn còn khá nghiêm trọng. Sự tha hóa, lối sống xa hoa, phù phiếm… có xu hướng ngày càng phổ biến.

Trên thực tế, hai giá trị giữ vị trí thống trị ngày nay rất tiếc lại là “tiền” và “làm quan”. Khoe tiền, khoe của, khoe giàu sang… rất công nhiên. Mọi giá trị khác hóa ra đều nhỏ bé, không mấy ý nghĩa nếu không được “đảm bảo” bằng tiền. Mọi thành đạt cũng chỉ tương đối trong so sánh với “làm quan”. Người không may mắn trên đường “hoạn lộ” thường ít được cảm thông, mà buộc phải chịu sự dè bỉu trước hết là của người thân, sau đó mới là của đồng nghiệp và xã hội.

Văn hóa và phát triển là mối quan hệ quy định lẫn nhau, đôi khi là nhân quả, nhưng cũng đôi khi không tất nhiên.

Khi đóng vai trò là nhân tố bên trong, là cái nằm ở tầng sâu của đời sống xã hội, văn hóa Việt Nam quy định sự phát triển của xã hội ngày nay bằng những giá trị định hướng được xác lập từ lịch sử nhiều nghìn năm của văn hóa dân tộc. Sự phát triển của xã hội Việt Nam hiện đại dù biến động theo phương thức nào vẫn chắc chắn sẽ đi theo quỹ đạo của một xã hội tiến bộ, công bằng, với những con người nhân văn, thông minh, có đủ sức mạnh và trí tuệ xây dựng đất nước và bảo vệ vững chắc Tổ quốc.

Nhưng trong khuôn khổ là nhân tố chịu sự tác động của đời sống xã hội hiện thời, thì văn hóa Việt Nam hiện nay lại mang trong nó một số hạn chế, khiếm khuyết, cần phải được chủ động nhận diện và kiên quyết thay đổi để phát triển.

Qua mấy chục năm tiếp cận với kinh tế thị trường và làn sóng toàn cầu hóa, nhiều thói hư tật xấu của người Việt và một số yếu kém trong quản lý vĩ mô, chẳng những vẫn chưa được khắc phục mà còn cộm lên thành những vấn đề cản trở sự phát triển.

Theo chúng tôi, vấn đề lớn nhất của văn hóa Việt Nam hiện thời là sự lệch lạc về giá trị. Bảng giá trị của người Việt truyền thống và hiện đại hiện nay đã vô tình bị xếp sai một số vị trí thành ngụy giá trị. Thói vụ lợi và thực dụng qua sự kích thích của mặt trái kinh tế thị trường đã làm cho không ít người tưởng rằng tiền bạc và hoạn lộ là giá trị đỉnh cao của đời sống. Giả dối được tiếp tay bởi những kẽ hở của cơ chế đã biến thành lối sống, thành phương thức sống của không ít kẻ vụ lợi.

Sự phát triển đòi hỏi mỗi các nhân và các tổ chức xã hội phải thật sự nghiêm khắc với những thói hư tật xấu này để bảng giá trị trở lại với chân giá trị. Xã hội muốn phát triển, ngụy giá trị không thể chiếm chỗ của chân giá trị, giả dối không thể lấn át sự tử tế và chân thật.

 

Theo Hồ Sỹ Quý/VHVN

 

 

Video hay

Cùng chuyên mục

4 điều khó và dễ của một kiếp người

4 điều khó và dễ của một kiếp người

Bệnh từ miệng vào, họa từ miệng ra: Học 4 từ ‘đừng’ để tránh mọi rắc rối của cuộc đời

Bệnh từ miệng vào, họa từ miệng ra: Học 4 từ ‘đừng’ để tránh mọi rắc rối của cuộc đời

Đến cuối đời, con người thường trăn trở điều gì nhất?

Đến cuối đời, con người thường trăn trở điều gì nhất?

Trong đời có thể gặp 1 trong 3 người này, bạn chính là người có phúc

Trong đời có thể gặp 1 trong 3 người này, bạn chính là người có phúc

Ấm lòng người dân từ gói hỗ trợ an sinh của Chính phủ

Ấm lòng người dân từ gói hỗ trợ an sinh của Chính phủ

Vụ xâm phạm di tích quốc gia chùa Bửu Quang:  Bài 3: Chính quyền ở đâu khi di tích bị xâm hại nghiêm trọng?

Vụ xâm phạm di tích quốc gia chùa Bửu Quang: Bài 3: Chính quyền ở đâu khi di tích bị xâm hại nghiêm trọng?

Quà tặng giữa mùa dịch

Quà tặng giữa mùa dịch

Câu chuyện về mong muốn thực sự của người phụ nữ

Câu chuyện về mong muốn thực sự của người phụ nữ

Nắng quê

Nắng quê

Vì sao làm việc phải vuông, làm người phải tròn?

Vì sao làm việc phải vuông, làm người phải tròn?

14 bài học làm người của Tào Tháo và Khổng Tử giúp bạn thay đổi số phận

14 bài học làm người của Tào Tháo và Khổng Tử giúp bạn thay đổi số phận

Cua khổng lồ có thể leo cây, chuyên săn mồi chuột và chim

Cua khổng lồ có thể leo cây, chuyên săn mồi chuột và chim

Đau đầu mùa Covid

Đau đầu mùa Covid

‘Vua cá chình’ đầm Trà Ổ

‘Vua cá chình’ đầm Trà Ổ

Khám phá ống dung nham cổ đại tại trung tâm Trái Đất

Khám phá ống dung nham cổ đại tại trung tâm Trái Đất

Xóa ‘điểm đen’ trên cao tốc Hà Nội – Bắc Giang

Xóa ‘điểm đen’ trên cao tốc Hà Nội – Bắc Giang

Mùa lục bình trên sông La Ngà

Mùa lục bình trên sông La Ngà

Án lệ Covid

Án lệ Covid

Những lời cảnh báo của Diêm Vương

Những lời cảnh báo của Diêm Vương

Phép thử của vị cận thần – Bài học về nhu cầu và tham vọng

Phép thử của vị cận thần – Bài học về nhu cầu và tham vọng

Tôi ở nhà

Tôi ở nhà

Khi động vật cách ly đồng loại bị bệnh truyền nhiễm

Khi động vật cách ly đồng loại bị bệnh truyền nhiễm

Người chỉ huy 150 y bác sĩ vòng trong chống dịch

Người chỉ huy 150 y bác sĩ vòng trong chống dịch

Vượt khó mùa dịch

Vượt khó mùa dịch

Bạn lúc thơm nồng là bạn Đắng, bạn lúc cay đắng là bạn Đời

Bạn lúc thơm nồng là bạn Đắng, bạn lúc cay đắng là bạn Đời

4 câu chuyện bình dị về người thắp sáng những tài năng

4 câu chuyện bình dị về người thắp sáng những tài năng

Chiến binh Sparta và 5 sự thật khó tin nhất

Chiến binh Sparta và 5 sự thật khó tin nhất

Con trai nhỏ và sư tử già

Con trai nhỏ và sư tử già

Ấm áp tình người trong mùa dịch

Ấm áp tình người trong mùa dịch

Kiếm tiền tỷ từ đi ‘buôn’ nhà nát

Kiếm tiền tỷ từ đi ‘buôn’ nhà nát