Đọc câu thơ, nhớ một mùa thu Hà Nội

16/04/2018

 

Có hai câu thơ thỉnh thoảng tôi nhẩm đọc:

“ Nhà cha mẹ, ta sẽ về lợp lại

   Mùa thu này ta ngủ với trời xanh”

Không nhớ thơ của ai. Lúc đầu cứ nghĩ là thơ Chế Lan Viên, nhưng tìm mãi trên mạng không thấy. Hóa ra, đó là hai câu thơ của Việt Phương, trong bài thơ “Thành phố của ta như người đồng đội”, bài thơ viết về Hà Nội thời chiến tranh chống Mỹ, sáng tác tháng 9 năm 1967. Đó là hai câu thơ làm đẹp thơ Việt Phương rất nhiều. Vâng, hai câu thơ có thể làm đẹp cho một nhà thơ. Hà Nội ngày ấy, bom đã rơi trên nhiều mái phố, nhà cha mẹ trốc mái nhưng người con trai lại phải ra trận.

Hai câu thơ ấy là lời hứa của đứa con trai, lời hứa có thể không bao giờ được thực hiện nếu đứa con trai ấy hy sinh. Thì ra, cái ám ảnh tôi từ hai câu thơ này là những gì có thể ẩn giấu sau nó. Ngẫm ra, có thể rất đau lòng. Nhưng câu thơ thứ hai lại đầy chất giang hồ lãng tử, nó khiến ta như tạm quên điều đau buồn có thể xảy ra. “Mùa thu này ta ngủ với trời xanh” là câu thơ tuyệt bút, nó vừa chấp nhận vừa thách thức, mà thi ảnh lại lung linh thăm thẳm. Có lẽ chỉ vào đúng thời điểm ấy, khi Hà Nội phải căng mình trong tiếng còi báo động, khi nhiều sân thượng trong thành phố trở thành nơi đặt ụ súng phòng không của dân quân tự vệ, khi cái căng thẳng bên ngoài không làm nứt gãy cái thanh thản bên trong, Việt Phương mới có được hai câu thơ đó.

Còn nhớ, cũng vào đúng thời gian ấy, tôi đang học năm thứ 3 đại học Tổng hợp Văn, và cũng vừa in được bài thơ đầu tiên trên tạp chí Văn nghệ quân đội số tháng 8/1967, bài thơ “Theo chuyến tàu đi”. Ngày ấy, thơ miền Bắc rất đậm chủ đề đưa tiễn, mà điển hình là bài thơ “Cuộc chia ly màu đỏ” của Nguyễn Mỹ được viết vào năm 1964, gần như là bài thơ mở đầu cho dòng “thơ chia ly”. Tháng 8 năm 1964 Mỹ lần đầu đánh bom miền Bắc, mở đầu cho “Những cuộc chia ly chói ngời sắc đỏ”, khi những đoàn quân “Nam tiến” lại rầm rập lên đường. Còn mùa thu 1967, chiến tranh đã lan tới vùng trời và mặt đất Hà Nội.

Ảnh minh họa. Kenh14

Có cảm giác như gương mặt thành phố sắt lại, trầm tĩnh, dấu kín bên trong những đau đớn không lời. Cao điểm những đợt đánh bom của Mỹ vào vùng ven Hà Nội cũng đến vào mùa thu năm ấy. Phố phường sơ tán, nhưng những quán bia hơi vỉa hè vẫn còn, dù không tấp nập người uống như trước. Những anh tự vệ thành mũ gắn sao vuông thỉnh thoảng ghé quán bia hơi tu vội cốc bia, rồi nhanh chóng tản ra trong một nhịp điệu vừa hối hả vừa bình thản. Những đứa sinh viên như chúng tôi sau khi nghe lời kêu gọi của Bác Hồ đã viết đơn tình nguyện vào quân đội. Có một đợt tuyển quân trong sinh viên vào dạo ấy. Những toa tàu màu đen lại lầm lũi chở bộ đội đi về phương Nam.

Thỉnh thoảng trên các đường quốc lộ lại gặp những dàn tên lửa của bộ đội phòng không được ngụy trang lá xanh đang hành quân. Điện Hà Nội vẫn sáng, nhưng khá chập chờn, và nhà máy điện Yên Phụ thì căng mình chờ bom và tên lửa Mỹ. Những bức tường nhà máy đã được sơn màu đen, không biết để ngụy trang hay chống phản quang. Và ở con phố nhỏ này đã có những ngôi nhà tốc mái. Có phải Việt Phương đã đi qua những dấu tích chiến tranh còn nóng bỏng ấy để viết câu thơ “Nhà cha mẹ, ta sẽ về lợp lại”.

Rưng rưng một niềm xúc động chưa thể gọi tên. Đúng là trong những năm đó, Hà Nội đã cầm súng chiến đấu trong xúc động. Mỗi buổi sáng, người ta lại chờ đợi những bài thơ mới in trên báo giấy. Báo Văn Nghệ và tạp chí Văn nghệ Quân đội trở thành món ăn tinh thần thiết yếu của người Hà Nội. Vì sao thơ lại mãnh liệt như thế trong chiến tranh, thật cũng không ai giải thích nổi. Có những luồng xúc cảm chạy trên những đường phố vắng người, nơi những chiếc lá vàng mùa thu vẫn bình thân rụng xuống, và màu trời trước mỗi cơn báo động vẫn xanh ngăn ngắt.

Những ngày tháng đó, từ nơi sơ tán chúng tôi vẫn thèm khát được về Hà Nội, dù chỉ bạn bè đi với nhau một đoạn phố, hay uống một cốc bia hơi. Tin chiến sự hàng ngày là bản tin người Hà Nội quan tâm nhất. Những đứa trẻ Hà Nội bắt đầu lớn lên trong thiếu thốn nghèo cực nơi sơ tán. Những bà mẹ lại mang giỏ lương thực còm trên chiếc xe đạp cà tàng về sơ tán tiếp tế cho con. Đã có mấy dân tộc trên thế giới này sống trong chiến tranh lâu như người Việt Nam? Không biết làm sao, rồi cũng sống được, rồi cũng qua khỏi. Bây giờ nhớ lại, bỗng dưng tự hào một cách vô cớ: vào mùa thu năm 1967 ấy, mình cũng đã từng “ngủ với trời xanh” trong một lần đạp xe hơn trăm cây số từ nơi sơ tán về Hà Nội. Chả lẽ tự hào vì dạo đó đói quá bọn bạn phải cử mình về Hà Nội xin tiền cha mẹ tiếp tế hay sao? Chỉ biết, được về Hà Nội là sướng rồi. Bất kể đang chiến tranh. Có lẽ, mùa thu ấy là thời điểm Hà Nội đẹp nhất trong mọi thời?

 

 

Theo Thanh Thảo/VHVN

Cùng chuyên mục

Phan Bội Châu và trận đấu kỳ lạ

Phan Bội Châu và trận đấu kỳ lạ

Văn chương tinh hoa và văn chương đại chúng

Văn chương tinh hoa và văn chương đại chúng

Suy ngẫm về trò chơi dân gian

Suy ngẫm về trò chơi dân gian

Trò chuyện Biên kịch bộ phim truyền hình ‘Tam Quốc’

Trò chuyện Biên kịch bộ phim truyền hình ‘Tam Quốc’

Người đàn bà đạp xe trong đêm đông giá lạnh

Người đàn bà đạp xe trong đêm đông giá lạnh

Những bộ phận của cá nếu ăn có thể gây nguy hiểm

Những bộ phận của cá nếu ăn có thể gây nguy hiểm

Thi vào lớp 10: 4 môn có hợp lý?

Thi vào lớp 10: 4 môn có hợp lý?

Biệt thự “siêu khủng” của gia đình ca sĩ Mỹ Linh là ‘công trình vi phạm lớn’

Biệt thự “siêu khủng” của gia đình ca sĩ Mỹ Linh là ‘công trình vi phạm lớn’

“S-700 của Nga có khả năng đánh sập cả hành tinh?”

“S-700 của Nga có khả năng đánh sập cả hành tinh?”

Sau ngày ra mắt, đã có gần 4.000 đơn đặt mua Bphone 3

Sau ngày ra mắt, đã có gần 4.000 đơn đặt mua Bphone 3

Cuối tháng 10, những con giáp dễ bị tiểu nhân đeo bám, hao tài tốn của

Cuối tháng 10, những con giáp dễ bị tiểu nhân đeo bám, hao tài tốn của

Cuốn sách ‘Competing With Giants’ sẽ được xuất bản tại Việt Nam

Cuốn sách ‘Competing With Giants’ sẽ được xuất bản tại Việt Nam

Cách kiểm tra Facebook của bạn liệu có nằm trong hàng chục triệu tài khoản bị lộ thông tin?

Cách kiểm tra Facebook của bạn liệu có nằm trong hàng chục triệu tài khoản bị lộ thông tin?

Internet toàn cầu có thể bị gián đoạn trong 48 giờ tới

Internet toàn cầu có thể bị gián đoạn trong 48 giờ tới

Gỗ sưa đắt hàng trăm tỉ, tại sao không được trồng rộng rãi?

Gỗ sưa đắt hàng trăm tỉ, tại sao không được trồng rộng rãi?

Chỉ cần sinh con vào 3 khung giờ này, bố mẹ nghèo có nghèo “rớt mùng tơi” cũng sẽ giàu có, gia đạo sung túc, thịnh vượng rực rỡ

Chỉ cần sinh con vào 3 khung giờ này, bố mẹ nghèo có nghèo “rớt mùng tơi” cũng sẽ giàu có, gia đạo sung túc, thịnh vượng rực rỡ

Báo động: Nam giới có thể sắp cạn tinh trùng?

Báo động: Nam giới có thể sắp cạn tinh trùng?

Tình dục, tình yêu và…trái cấm

Tình dục, tình yêu và…trái cấm

Sốc: Trùm phát xít Hitler là người đồng tính?!

Sốc: Trùm phát xít Hitler là người đồng tính?!

Bphone 3 giá rẻ dưới 7 triệu đồng: Có ai sẵn lòng bỏ tiền ra mua?

Bphone 3 giá rẻ dưới 7 triệu đồng: Có ai sẵn lòng bỏ tiền ra mua?

Trùm khủng bố IS lại thoát chết trong gang tấc ở Syria

Trùm khủng bố IS lại thoát chết trong gang tấc ở Syria

Năm 2019 có những ngày nghỉ lễ nào?

Năm 2019 có những ngày nghỉ lễ nào?

Quê nhà chuẩn bị đón cố Tổng bí thư Đỗ Mười

Quê nhà chuẩn bị đón cố Tổng bí thư Đỗ Mười

Những điều kỳ dị, khó tin chỉ có ở Trung Quốc

Những điều kỳ dị, khó tin chỉ có ở Trung Quốc

Sau 3 ngày sự kiện VinFast, tài sản tỷ phú Phạm Nhật Vượng tăng 300 triệu USD

Sau 3 ngày sự kiện VinFast, tài sản tỷ phú Phạm Nhật Vượng tăng 300 triệu USD

Cao Hữu Nhạc – Nhạc sĩ của quê hương Phú Yên

Cao Hữu Nhạc – Nhạc sĩ của quê hương Phú Yên

Một câu nói phạt 5-7 tháng lương: Ai dám đi dạy?

Một câu nói phạt 5-7 tháng lương: Ai dám đi dạy?

Chủ tịch nước có nhiệm vụ, quyền hạn như thế nào?

Chủ tịch nước có nhiệm vụ, quyền hạn như thế nào?

David Beckham bị chê gượng gạo và hờ hững tại sự kiện ra mắt ô tô Vinfast

David Beckham bị chê gượng gạo và hờ hững tại sự kiện ra mắt ô tô Vinfast

Bộ Công an: Việc “bảo kê” chợ Long Biên là không chấp nhận được

Bộ Công an: Việc “bảo kê” chợ Long Biên là không chấp nhận được