Có những ngày, bước chân người ta tự nhiên chậm lại. Không phải vì mỏi mệt, mà vì đang đứng trước một điểm tựa tinh thần rất sâu, rất xa – nơi cội nguồn gọi tên mình. Sáng mồng Một tháng Chạp âm lịch năm Ất Tỵ, tại thôn Song Nga, xã Hà Long, mảnh đất linh thiêng của xứ Thanh, Đền thờ Phan Tây Nhạc Đại Vương chính thức được khánh thành. Chuông trống ngân vang giữa đất trời tháng chạp, khói hương quyện trong gió lạnh dịu, như thể lịch sử nghìn năm lặng lẽ trở về, đứng cạnh con cháu họ Phan hôm nay. Đó không chỉ là một công trình kiến trúc được dựng nên bằng gỗ cát. Đó là một nơi chốn của ký ức, của lòng tri ân, của niềm kiêu hãnh âm thầm mà bền bỉ chảy trong huyết mạch những người mang họ Phan.
Phan Tây Nhạc – Tên gọi đi cùng non sông
Theo truyền sử, Phan Tây Nhạc Đại Vương, tên húy là Phan Nhạc, sinh ra trên chính vùng đất Thanh Hóa này, lớn lên cùng núi sông, sớm mang trong mình chí lớn.
Trong thời kỳ đất nước lâm nguy, Phan Nhạc cùng Tản Viên Sơn Thánh phò trợ các Vua Hùng đánh đuổi giặc Thục, bảo vệ bờ cõi nước Văn Lang. Với những chiến công hiển hách, ông được phong tước Tây Nhạc Đại Vương và được vua Hùng gả cháu gái là công chúa Hoa Dung làm vợ.
Khi đất nước thái bình, Phan Tây Nhạc cùng vợ đi nhiều nơi, truyền dạy cho nhân dân nghề nuôi tằm, dệt vải, hướng dẫn lễ nghi, xây dựng nếp sống văn minh. Với những đóng góp bền bỉ cho cộng đồng, ông được nhân dân kính trọng, suy tôn là ông tổ của dòng họ Phan Việt Nam. Trải qua các triều đại Đinh, Lê, Lý, Trần, Phan Tây Nhạc Đại Vương đều được các triều vua sắc phong, thờ phụng tại nhiều địa phương. Theo thống kê của các nhà nghiên cứu, hiện nay trên cả nước có khoảng 70 nơi thờ tự gắn với danh tướng này.
Công lao ấy không chỉ được ghi trong sử sách hay truyền thuyết dân gian, mà còn được gìn giữ bằng niềm tin và sự tôn kính của nhân dân qua hàng trăm năm. Với con cháu họ Phan, tên ông không chỉ là lịch sử. Tên ông là gốc rễ.
Đền thờ Phan Tây Nhạc Đại Vương – nơi con cháu tìm về chính mình
Đền thờ Phan Tây Nhạc Đại Vương hôm nay được dựng nên từ sự đồng lòng, chung sức của con cháu họ Phan khắp mọi miền. Mỗi viên gạch, mỗi mái ngói đều mang theo tấm lòng “uống nước nhớ nguồn”, mang theo mong muốn có một chốn để trở về, không chỉ để thắp nén hương, mà để nhắc nhau sống xứng đáng với tổ tiên.
Ngôi đền không chỉ dành cho nghi lễ tâm linh. Đó còn là địa chỉ giáo dục truyền thống, nơi thế hệ trẻ có thể học về lịch sử không bằng những dòng chữ khô khan, mà bằng cảm xúc, bằng sự hiện diện thiêng liêng của tiền nhân. Ở đó, các em hiểu rằng họ mình mang không chỉ là một cái tên, mà là một trách nhiệm.
Trên dải đất hình chữ S, có nhiều nơi thờ tự Phan Tây Nhạc Đại Vương. Tên ông còn được đặt cho một con phố giữa lòng Hà Nội hôm nay. Những điều ấy không phô trương, không ồn ào, nhưng đủ để khẳng định: lịch sử chưa từng quên ông, và con cháu họ Phan cũng vậy.
Đứng trước đền thờ mới khánh thành ở Song Nga, mỗi người họ Phan đều có thể thấy mình nhỏ lại, nhưng lòng thì lớn hơn. Lớn bởi niềm tự hào được tiếp nối một dòng họ có cội nguồn gắn với non sông. Lớn bởi ý thức rằng, giữ gìn danh dự tổ tiên không nằm ở lời nói, mà ở cách sống tử tế, ngay thẳng và có ích cho đời.
Đền thờ Phan Tây Nhạc Đại Vương hôm nay là một dấu mốc. Nhưng hành trình gìn giữ và phát huy giá trị của dòng họ Phan thì vẫn đang tiếp diễn – trong từng gia đình, từng thế hệ, từng con người.
Để mỗi lần xưng tên mình, người họ Phan có thể lặng lẽ mà tự hào: Ta biết mình đến từ đâu.
Phan Hữu
