Chính thức thu phí 5 tuyến cao tốc Bắc-Nam: Mở ra giai đoạn mới trong vận hành hạ tầng giao thông quốc gia

Vào lúc 22h ngày 2/3, Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng) chính thức triển khai thu phí sử dụng đường bộ đối với 5 tuyến cao tốc thuộc Dự án cao tốc Bắc-Nam phía Đông giai đoạn 2017-2020.

Các tuyến cao tốc tiến hành thu phí gồm: Mai Sơn – quốc lộ 45, quốc lộ 45 – Nghi Sơn, Nghi Sơn – Diễn Châu, Vĩnh Hảo – Phan Thiết, Phan Thiết – Dầu Giây.

Đây không chỉ là hoạt động thực hiện đúng quy định pháp luật, mà còn đánh dấu bước chuyển quan trọng: từ đầu tư xây dựng sang quản lý, khai thác bằng công nghệ hiện đại, đồng bộ. Việc thu phí được áp dụng với các tuyến cao tốc thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và trực tiếp quản lý. Sự kiện này mở ra giai đoạn mới trong vận hành hạ tầng giao thông quốc gia theo hướng minh bạch, tối ưu và bền vững hơn.

Triển khai thu phí không dừng toàn tuyến

Ghi nhận của phóng viên Báo điện tử Chính phủ, tại nút giao Đồng Giao trên tuyến Mai Sơn – Quốc lộ 45, dưới ánh đèn cao áp, dòng xe vẫn nối dài, nhưng phía sau đó là cả một hệ thống công nghệ đã sẵn sàng vận hành chính thức.

Khác với nhiều dự án được lắp đặt đồng bộ ngay từ đầu, hệ thống thu phí không dừng (ETC) tại đây được triển khai khi tuyến cao tốc đã đưa vào khai thác.

Ông Phạm Thanh Nhương, Quản lý dự án ITS đoạn cao tốc Mai Sơn – Quốc lộ 45 cho biết, việc thi công trên tuyến chỉ có hai làn xe buộc đơn vị phải thường xuyên chặn làn, gây ùn tắc cục bộ và nhiều lần phải “rút quân” để giải phóng giao thông. Đặc biệt, thi công ban đêm bị hạn chế tối đa nhằm đảm bảo an toàn cho phương tiện lưu thông với tốc độ cao.

Để kịp mốc vận hành, đội ngũ kỹ sư và công nhân đã làm việc xuyên ngày đêm. Đây là hệ thống đầu tiên áp dụng mô hình thu phí không dừng hoàn toàn tại đầu vào, chỉ bố trí barie tại làn xe ra.

Mô hình này đòi hỏi độ chính xác cao trong nhận diện phương tiện và đồng bộ dữ liệu, đồng thời yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều bộ phận kỹ thuật.

Ông Trương Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ đường bộ phía Bắc (Cục Đường bộ Việt Nam) cho biết, đơn vị đã chủ động chuẩn bị nhân sự, thiết bị dự phòng nhằm xử lý các “điểm mù” kỹ thuật và tình trạng kết nối camera chưa ổn định.

Đến nay, sau quá trình tinh chỉnh, hệ thống đạt chỉ số KPI 99,8%, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật. Hệ thống cũng đã được kết nối đồng bộ với kiểm soát tải trọng và các hạ tầng hỗ trợ điều hành giao thông khác, tạo nền tảng cho quản lý hiện đại.

Mức phí hợp lý, tài xế đồng thuận

Đúng 22h, đồng loạt các trạm hạ barie đầu ra và bật thiết bị kiểm soát xe đầu vào. Trong khoảng 30 phút đầu tiên, các nhân viên trạm thu phí phải mở cưỡng bức cho các xe ra khỏi nút giao.

Ở các nút giao các đơn vị thu phí nhà cung cấp thiết bị đều tăng cường thêm cán bộ kỹ thuật để xử lý các tình huống phát sinh. Đến giờ sau hơn 1 tiếng vận hành, chưa có tình huống nào cần phải can thiệp.

Ghi nhận thực tế cho thấy, từ 22h – 23h, có hàng trăm lượt phương tiện lưu thông qua nút giao Đồng Giao. Cơ bản các tài xế đều nắm được thông tin việc thu phí nên không cảm thấy bất ngờ. Hầu hết các tài xế đã chủ động chuẩn bị dán thẻ ETC và nạp tiền sẵn vào tài khoản để đảm bảo lưu thông thông suốt.

Anh Vũ Minh (TP. Ninh Bình) chia sẻ, việc thu phí cao tốc là cần thiết để duy trì, bảo dưỡng hạ tầng và mức giá lưu thông trên cao tốc từ 900 đồng đến 1.300 đồng/km là hợp lý.

Bắt đầu thu phí cao tốc Phan Thiết – Dầu Giây và Vĩnh Hảo – Phan Thiết

Tại phía Nam, 22h ngày 2/3, các nút giao trên hai tuyến cao tốc Phan Thiết – Dầu Giây và cao tốc Vĩnh Hảo – Phan Thiết, hệ thống thu phí không dừng (ETC) đồng loạt chuyển trạng thái từ 0 đồng sang thu phí chính thức. Sau hơn hai năm đưa vào khai thác miễn phí, hai tuyến cao tốc trục dọc quan trọng kết nối khu vực Đông Nam Bộ với Nam Trung Bộ bước vào giai đoạn hoàn vốn.

Đúng 22h, barie hạ xuống, hệ thống điều khiển tại phòng giám sát chuyển sang trạng thái thu phí, những giao dịch điện tử đầu tiên được ghi nhận theo thời gian thực.

Trong phòng điều hành trung tâm, dữ liệu phương tiện qua trạm gồm biển số, quãng đường di chuyển và mức phí được cập nhật liên tục trên hệ thống. Kỹ thuật viên túc trực trước các màn hình giám sát, theo dõi tín hiệu từ camera nhận diện biển số, cảm biến và phần mềm xử lý giao dịch.

Công tác vận hành được kiểm soát chặt chẽ; các làn ETC hoạt động ổn định, barie nâng – hạ nhịp nhàng, phương tiện lưu thông liên tục, không ghi nhận tình trạng dừng chờ kéo dài trong giờ đầu. Theo phương án tổ chức, cả hai tuyến áp dụng hình thức thu phí kín (tính phí theo quãng đường thực tế từ điểm vào đến điểm ra). Hệ thống trạm bố trí tại các nút giao dọc tuyến, mỗi vị trí đều có làn vào và làn ra riêng, kết nối trực tiếp với trung tâm dữ liệu ETC.

Trên tuyến Vĩnh Hảo – Phan Thiết, 5 trạm thu phí được bố trí tại các nút giao gồm: Vĩnh Hảo (Km134+700), Chợ Lầu (Km162+733), Đại Ninh, Ma Lâm (Km209+040) và Phan Thiết (Km234+617).

Tuyến Phan Thiết – Dầu Giây bố trí trạm tại các nút giao Quốc lộ 55 (Km27+400), Tỉnh lộ 720 (Km37+800), Quốc lộ 1A, Tỉnh lộ 765, Quốc lộ 56 và Ba Bàu. Với mô hình thu phí kín, phương tiện trả phí theo đúng quãng đường thực tế sử dụng.

Từ câu chuyện thi công trong điều kiện đang khai thác, đến quá trình tinh chỉnh công nghệ và tổ chức vận hành, tất cả tạo nên kinh nghiệm thực tiễn quý giá để rút ngắn thời gian triển khai, tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả quản lý trong tương lai. Sự kiện thu phí 5 tuyến cao tốc lần này vì thế không đơn thuần là một thay đổi về cơ chế tài chính, mà còn là bước tiến trong hành trình hiện đại hóa hạ tầng giao thông, nơi công nghệ, con người và quản trị cùng song hành để vận hành “mạch máu” kinh tế quốc gia một cách thông minh và bền vững.