Giới văn nghệ sĩ cùng các cán bộ ngành văn hóa cả nước trong những ngày đầu năm đang vô cùng phấn khởi về ngày 7/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển Văn hóa Việt Nam.
Kỳ họp đầu tiên Quốc hội khóa XVI cũng đang bàn về Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam. Việc thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng thành chính sách pháp luật của Quốc hội là hết sức kịp thời, đồng bộ, thực sự sẽ tạo ra nhiều đột phá sáng tạo mới cho văn hóa. Tôi tin rằng cùng với Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị, Nghị quyết phát triển văn hóa Việt Nam của Quốc hội sẽ hợp thành chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam trong thời đại số, khi thế giới đang phát triển và hình thành, xác lập trật tự mới với những chuyển biến nhanh, phức tạp chưa từng có. Nổi bật là cạnh tranh giữa các nền văn hóa, trong đó có cạnh tranh giá trị bản sắc và ảnh hưởng khi việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa giá trị truyền thống với giá trị hiện đại, dân tộc với quốc tế, nhận diện đầy đủ và khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa, lấy di sản văn hóa là trung tâm, là tài nguyên văn hóa số, là thế mạnh, hướng đến việc bảo tồn, phát huy, phát triển bền vững những giá trị văn hóa dân tộc, góp phần quan trọng trong phát triển toàn diện con người và đạo đức xã hội.
Văn học, nghệ thuật là bộ phận tinh tế và cốt lõi của văn hóa. Đội ngũ sáng tạo văn học nghệ thuật chính là nòng cốt và lực lượng chủ yếu sẽ quyết định tạo ra những giá trị xứng tầm với yêu cầu của thời đại. Tôi cho rằng, hỗ trợ sáng tạo văn học, nghệ thuật chính là đòn bẩy thúc đẩy sự sáng tạo mới cho các văn nghệ sĩ. Tôi cơ bản nhất trí cao với 13 điều trong dự thảo nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam. Đó là những điều khoản hết sức thực tiễn và cũng tháo gỡ được nhiều điểm nghẽn trong hoạt động văn học, nghệ thuật nhiều năm qua, thực sự khơi thông nguồn lực cho văn hóa trong kỷ nguyên số.
Tôi xin góp 1 ý kiến, đề nghị thêm vào phần cuối Mục 2 Điều 7 một cụm từ “Điều chỉnh việc sát nhập chưa phù hợp các đơn vị có loại hình nghệ thuật truyền thống rất khác biệt, rất đặc trưng của từng vùng, miền trong các đơn vị sự nghiệp sân khấu công lập, tránh tình trạng gây ra nguy cơ đánh mất đặc trưng cũng như nghiệp dư hóa các bộ môn nghệ thuật truyền thống quý giá này”.
Tôi xin lý giải phần này như sau: Tinh thần của Nghị quyết 19/2017 của Trung ương khóa XII đã tập trung đổi mới tổ chức, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập. Yêu cầu mỗi tỉnh, thành phố giữ lại một đoàn nghệ thuật truyền thống tiêu biểu của địa phương. Trên thực tế gần 10 năm qua, nhiều địa phương đã và đang tiếp thu và thực hiện NQ 19 một cách hình thức, sáp nhập các đơn vị sân khấu truyền thống vào trung tâm văn hóa, thể thao là một đầu mối hoặc tuồng, chèo, cải lương, kịch vào một đầu mối. Vậy là diễn viên không chuyên nghiệp đã và đang phải làm công việc của chuyên nghiệp và diễn viên chuyên nghiệp lại phải làm công việc của không chuyên. Diễn viên solist của nghệ thuật Chèo thì sang làm cả Tuồng, diễn viên solist của Tuồng thì sang làm cả Cải lương, gây ra hậu quả hết sức đáng tiếc về nghệ thuật truyền thống, làm giảm đi sự tinh thông nghề, mất mát nhiều tinh hoa truyền thống.
Các nghệ sĩ tinh thông nghề, những nghệ sĩ ưu tú, nghệ sĩ nhân dân, có nhiều nghệ sĩ đã bỏ nghề hoặc đi làm nghề tự do khác, bởi vì bị tổn thương nghiêm trọng vì làm khác nghề, không nâng cao được chất lượng, hiệu quả hoạt động, làm cho các bộ môn sân khấu truyền thống quý giá bậc nhất có thể có nguy cơ lai tạp, phai nhạt bản sắc và nghiệp dư hóa những di sản truyền thống của quốc gia, mất đi giá trị nghệ thuật đặc trưng của từng vùng, miền. Tôi xin đề nghị rất cần thiết phải điều chỉnh việc sáp nhập các đơn vị nghệ thuật truyền thống mà chưa phù hợp ở cả địa phương và trung ương.
NSND Trịnh Thúy Mùi
Đại biểu Quốc hội khóa XVI
