Bài thơ ‘Trăng ngà’ và tình bạn thuở hoa niên

28/07/2021

Nhà thơ Đỗ Nam Cao từng là biên tập viên, phóng viên Đài Phát thanh Giải phóng và Đài Tiếng nói Việt Nam (TNVN).Tình bạn giữa nhà thơ Đỗ Nam Cao với liệt sĩ Vũ Dũng là một tình bạn đẹp, trong sáng, còn mãi với thời gian.

Liệt sĩ Vũ Dũng.

Đỗ Nam Cao là sinh viên Ngữ văn trường Đại học Tổng hợp Hà Nội Khóa 11 – khóa học hội tụ nhiều gương mặt nhà văn, nhà thơ, nhà báo nổi tiếng, trong đó có các đồng nghiệp của ông ở Đài TNVN như nhà báo Vĩnh Trà, nhà báo Nguyễn Thị Kim Cúc, nhà báo – nhà văn Nguyễn Hiếu.

Khi tham gia là khách mời trong một chương trình thơ Đỗ Nam Cao ở Đài TNVN, nhà báo Nguyễn Thế Khoa nhắc đến bài “Trăng ngà” với lời nhận xét: Đây là một trong những bài thơ hay của nhà thơ Đỗ Nam Cao. Và một trùng hợp tình cờ, tác giả Hoài Anh trong bài “Thơ Đỗ Nam Cao – nùi rơm ngun ngút cháy” cũng nhắc đến “Trăng ngà”:

Ẩn khuất đâu đây đầu làng cuối xóm

Dưới bếp hay trên nhà

Bên âm ẩm mùi đống rạ

Con trâu già đứng nhai rơm

Có tiếng quẫy

Soi mói cành sung bói cá

Bờ ao đỏ nhói con chuồn

Ẩn khuất đâu đây Dũng ẩn

Lẫn vào đêm trốn tìm

Nghe thấy thì thầm trai gái

Trong bụi chuối quả vàng lập lòe đom đóm

Trên cánh đồng mùa màng ngờm ngợp

Người người í ới say mê

Đòn gánh uốn cong deo dẻo

Lúa nằng nặng ngực gái quê

Nơi con dốc ngày ngày lững thững

Dũng khuya sớm đi về

Thăm thẳm thuyền từ Kẽm Trống

Vạt cỏ bờ đê vang động

Ba bờ sông ngẩn ngơ

Dũng ngồi nghe mãi câu hò

Ẩn khuất đâu đây rút ruột

Nỗi đau nghèn nghẹn miên man

Niềm vui hiếm hoi giấu nhẹm

Bao nhiêu thăng trầm có Dũng sẻ chia

Kìa như chênh chênh mái rạ

Dũng ơi đâu đây bàng bạc trăng ngà.

Nhà thơ Đỗ Nam Cao từng là biên tập viên, phóng viên Đài Phát thanh Giải Phóng.

Nhân vật Dũng trong bài thơ tên đầy đủ là Vũ Dũng, bạn cùng lớp đại học với nhà thơ Đỗ Nam Cao. Theo như lời kể của các cựu sinh viên khóa 11 khoa Ngữ văn Tổng hợp năm xưa, hai chàng sinh viên Đỗ Nam Cao và Vũ Dũng là đôi bạn thân thiết. Họ hợp nhau ở nhiều điểm, đi đâu cũng có nhau. Quê gốc Đỗ Nam Cao ở Hà Tây, lớn lên ở Quảng Ninh. Quê Vũ Dũng ở thôn Đoan Vỹ, xã Thanh Hải, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Đó là một làng quê thuần nông, có giếng nước, mái đình, cây đa, có núi, có sông, có những cánh đồng bát ngát. Nơi Dũng sinh ra và lớn lên là ngôi nhà lợp bằng rơm rạ nằm trong khu vườn rộng mênh mông, với bóng dừa, bóng sung, bóng nhãn sum xuê ngả xuống những bờ ao; phóng tầm mắt ra xa, ngược lên phía dốc là con đê chạy dài, bờ cỏ mướt xanh, ngoài đê ấy là dòng sông Đáy bao la.

Làng quê Dũng ở chốn ngã ba sông, ba làng, ba tỉnh nghe chung tiếng gà (tỉnh Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình). Nhà Dũng rất nghèo, chung cái nghèo của nông thôn đồng bằng Bắc bộ thời điểm ấy. Dũng là út trong gia đình 10 anh chị em, Dũng lại sớm mồ côi mẹ, lớn lên, đi học trong sự trông ngóng của người cha, sự đùm bọc của các anh trai và chị gái, và khi trở thành sinh viên khoa Ngữ văn Đại học Tổng hợp, Dũng mang theo lên Hà Nội ước mơ của riêng Dũng cùng niềm tin, sự trông đợi của cả gia đình. Dũng khát khao trở thành một người làm văn chương chuyên nghiệp. Dũng khao khát được lăn vào thực tế.

Cuộc kháng chiến chống Mỹ đang diễn ra quyết liệt, cần những người trai dấn thân, hy sinh. Đường ra trận mùa này đẹp lắm. Như nhiều sinh viên trí thức khác, Dũng tạm dừng bút nghiên, xung phong đi bộ đội, vào thẳng chiến trường Quảng Trị. Trong trí nhớ của người anh trai nay đã ngoài 80 tuổi, em út ông – Vũ Dũng – cao to đẹp trai nhất nhà, thông minh học giỏi nhất nhà, là niềm tự hào của cả gia đình. Ở một trong những mặt trận khắc nghiệt nhất, Dũng trở thành pháo thủ chính, và Dũng đã hy sinh anh dũng trên mâm pháo. Sau trận tấn công điên cuồng của giặc, đồng đội đi tìm, chỉ biết đoán rằng “khúc đùi to nhất dài nhất này là của Dũng”.

 “Trăng ngà” của nhà thơ Đỗ Nam Cao đã được ra đời từ niềm thương nhớ ấy, thương nhớ người bạn thuở hoa niên, thương nhớ những ngày hè bên bạn, cùng tắm sông, cùng lên núi Động, cùng bẫy chim bắt cá, ăn chung củ khoai hạt lạc dưới mái tranh nghèo ở làng quê Đoan Vỹ, xã Thanh Hải, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Kể từ khi chia tay bạn, mỗi người mỗi ngả chiến trường, dẫu không có dịp trở lại quê bạn nữa, thì những ảnh hình tươi xanh ấy đã ghim chặt trong trái tim rời rợi tuổi đôi mươi, để một lúc nào đó, nhà thơ Đỗ Nam Cao bật lên “Dũng ơi đâu đây bàng bạc trăng ngà”…

Miền kỷ niệm về người bạn học thuở hoa niên có lẽ chưa bao giờ nguôi trong tâm hồn nhà thơ Đỗ Nam Cao, dù chính ông đã phải nếm trải nhiều cơn gió thời cuộc thổi dữ dội qua đời mình. Và góc tưởng niệm mà những người bạn khoa Ngữ văn K11 Đại học Tổng hợp dành cho liệt sĩ Vũ Dũng chính là niềm an ủi lớn lao đối với gia đình liệt sĩ, xoa dịu một phần nỗi đau mất mát. Họ như được thấy lại phần nào bóng hình con em họ.

Xin được chép ra đây bài thơ “Có thể nào thiếu bạn trong cuộc đời tôi”*, nằm trong di cảo ít ỏi còn sót lại của liệt sỹ Vũ Dũng, như một sự đáp từ những tấm lòng bè bạn, như Đỗ Nam Cao, Nguyên Bình, Nguyễn Thế Khoa, Nguyễn Thị Kim Cúc và các bạn học K11 Ngữ văn Đại học Tổng hợp Hà Nội xưa:

Tôi phải gọi như thế nào đây?

Mày ư?

Mình ư?

Bạn ư?

Không được

Bởi như thế có nghĩa là bạn ở ngoài tôi

Bởi như thế vẫn chưa có nghĩa là tôi với bạn chỉ là một

Có thể nào thiếu bạn trong cuộc đời tôi?

Không ai bằng được bạn

Có thể lấp đầy những chỗ trống của tôi

Và với bạn, tôi có lẽ cũng là như vậy

Có thể nào thiếu bạn trong cuộc đời tôi!

Tôi và bạn, nếu chúng ta được sống bên nhau trọn đời

Thì tôi tin không việc gì chúng ta không làm nổi

Với mọi người tôi thường đùa như thế

Và trong thư gửi về cho chị, tôi viết

Chị có một đứa em rất đáng tự hào

Và em có một người bạn quý

Có thể nào thiếu bạn trong cuộc đời tôi

Tôi xin vào bộ đội

Mong viết được những vần thơ hay

Bạn sẽ đọc và khen thằng này viết tốt

Có thể nào thiếu bạn trong cuộc đời tôi

Khi đi xa công việc gấp đôi

Không ai có thể thay thế tôi ngoài bạn

Không ai có thể đảm đương kiên nhẫn gánh nặng hai vai

Có thể nào thiếu bạn trong cuộc đời tôi

Nhưng điều không ngờ hôm nay bỗng đến

Rằng chính bạn, chính bạn chứ không phải là tôi

Chính bạn sẽ đi xa, bạn sẽ đi xa

Bạn sẽ đi xa…

Giờ này, ở thế giới bên kia, hai người bạn Đỗ Nam Cao và Vũ Dũng chắc chắn đã tìm thấy nhau, cùng ôn lại những ngày chung giảng đường, chung nơi sơ tán, chung cuốn sách đọc. Họ sẽ cười vang nhắc đến những kỳ nghỉ hè về quê Dũng, ra ao bắt cá, đi tắm sông, và khi đêm xuống cùng ngắm ánh trăng rời rợi trải mênh mông, phủ lên những tàn cây mái rạ, những nẻo đường, vạt cỏ, bờ đê lóng lánh.

Kìa như chênh chênh mái rạ

Dũng ơi đâu đây bàng bạc trăng ngà ./.

 

Anh Thư

Cùng chuyên mục

Nữ bác sĩ 72 tuổi tình nguyện đi chống dịch: ‘Không thể đứng ngoài cuộc chiến’

Nữ bác sĩ 72 tuổi tình nguyện đi chống dịch: ‘Không thể đứng ngoài cuộc chiến’

Phó Thủ tướng đề nghị Cần Thơ xem xét cho mở lại hoạt động ở phường, quận ‘xanh’

Phó Thủ tướng đề nghị Cần Thơ xem xét cho mở lại hoạt động ở phường, quận ‘xanh’

TP Hồ Chí Minh rà soát các chính sách chăm lo cho trẻ em mồ côi vì COVID-19

TP Hồ Chí Minh rà soát các chính sách chăm lo cho trẻ em mồ côi vì COVID-19

Nhớ về một Tết Trung thu xưa

Nhớ về một Tết Trung thu xưa

Công ty TNHH Sản xuất Thương mại dịch vụ TD – My Nam Nguyễn và những bước tiến

Công ty TNHH Sản xuất Thương mại dịch vụ TD – My Nam Nguyễn và những bước tiến

Gian nan mới biết bạn hiền!

Gian nan mới biết bạn hiền!

Đề xuất World Cup 2 năm 1 lần và cuộc chiến vương quyền giữa FIFA với UEFA

Đề xuất World Cup 2 năm 1 lần và cuộc chiến vương quyền giữa FIFA với UEFA

FIFA tiếc bàn thắng hụt của thủ môn Hồ Văn Ý

FIFA tiếc bàn thắng hụt của thủ môn Hồ Văn Ý

“Cô ơi, ba con mất rồi, mẹ con cũng không qua khỏi”

“Cô ơi, ba con mất rồi, mẹ con cũng không qua khỏi”

Bộ Tài chính làm rõ chuyện dự phòng ngân sách hết tiền

Bộ Tài chính làm rõ chuyện dự phòng ngân sách hết tiền

Dùng hơn 2.600 tỷ đồng mua gần 20 triệu liều vaccine Pfizer

Dùng hơn 2.600 tỷ đồng mua gần 20 triệu liều vaccine Pfizer

Bồi hồi trước những tựa game tuổi thơ 8X,9X đời đầu (phần 1)

Bồi hồi trước những tựa game tuổi thơ 8X,9X đời đầu (phần 1)

Công Vinh- Thủy Tiên sao kê 177 tỷ: “Chúng tôi sẽ đâm đơn kiện dù đó là ai”

Công Vinh- Thủy Tiên sao kê 177 tỷ: “Chúng tôi sẽ đâm đơn kiện dù đó là ai”

Người Hà Nội “rồng rắn” xếp hàng, chờ cả tiếng mua bánh trung thu

Người Hà Nội “rồng rắn” xếp hàng, chờ cả tiếng mua bánh trung thu

Đã nới lỏng giãn cách, người dân từ “vùng xanh” Hà Nội có được về quê?

Đã nới lỏng giãn cách, người dân từ “vùng xanh” Hà Nội có được về quê?

Làm giả giấy đi đường, thẻ tình nguyện viên… bán cho người muốn thông chốt

Làm giả giấy đi đường, thẻ tình nguyện viên… bán cho người muốn thông chốt

Đồng Nai chưa áp dụng “thẻ xanh” như một số địa phương khác

Đồng Nai chưa áp dụng “thẻ xanh” như một số địa phương khác

TP Hồ Chí Minh đã tiêm hơn 8,5 triệu mũi vắc xin phòng Covid-19 và hơn 161.000 bệnh nhân xuất viện

TP Hồ Chí Minh đã tiêm hơn 8,5 triệu mũi vắc xin phòng Covid-19 và hơn 161.000 bệnh nhân xuất viện

Công Vinh, Thủy Tiên livestream 18.000 trang sao kê hơn 177 tỷ từ thiện

Công Vinh, Thủy Tiên livestream 18.000 trang sao kê hơn 177 tỷ từ thiện

Hà Nội: tình hình người dân sau khi hoạt động lại một số cơ sở kinh doanh

Hà Nội: tình hình người dân sau khi hoạt động lại một số cơ sở kinh doanh

“Bộ óc” đứng sau vắc xin Pfizer: Tỷ phú đạp xe đi làm, nhà không có tivi

“Bộ óc” đứng sau vắc xin Pfizer: Tỷ phú đạp xe đi làm, nhà không có tivi

Đánh bại Panama, đội tuyển futsal Việt Nam nuôi hy vọng đi tiếp ở World Cup

Đánh bại Panama, đội tuyển futsal Việt Nam nuôi hy vọng đi tiếp ở World Cup

Điểm chuẩn năm 2021 của tất cả trường đại học trên cả nước

Điểm chuẩn năm 2021 của tất cả trường đại học trên cả nước

‘Vùng xanh’ ở Hà Nội ngày đầu bán mang về

‘Vùng xanh’ ở Hà Nội ngày đầu bán mang về

FPT xây trường nuôi dạy 1.000 em nhỏ mồ côi do Covid-19

FPT xây trường nuôi dạy 1.000 em nhỏ mồ côi do Covid-19

Tình hình dịch COVID-19 tính đến 17h00 ngày 16/9/2021

Tình hình dịch COVID-19 tính đến 17h00 ngày 16/9/2021

Ngược ngàn săn mật ong, kiếm tiền triệu mỗi ngày

Ngược ngàn săn mật ong, kiếm tiền triệu mỗi ngày

Nhiều trường ĐH công bố điểm chuẩn: ĐH Luật, Bách khoa TP.HCM, ĐH Quốc gia Hà Nội…

Nhiều trường ĐH công bố điểm chuẩn: ĐH Luật, Bách khoa TP.HCM, ĐH Quốc gia Hà Nội…

Nếm trải cuộc sống trong khu vực phong tỏa 1.300 dân ở Hà Nội

Nếm trải cuộc sống trong khu vực phong tỏa 1.300 dân ở Hà Nội

Phó Chủ tịch Hà Nội: Thành phố cơ bản đã kiểm soát được dịch Covid-19

Phó Chủ tịch Hà Nội: Thành phố cơ bản đã kiểm soát được dịch Covid-19