Ngày 17/10/2026, tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế Ariyana (số 107, đường Võ Nguyên Giáp, phường Ngũ Hành Sơn), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng tổ chức Hội thảo “Phát triển du lịch Đô thị cổ Hội An – Di sản Văn hóa Thế giới trong kỷ nguyên mới”.
Hội thảo có sự tham dự của gần 200 đại biểu là lãnh đạo các cơ quan Trung ương và thành phố Đà Nẵng; đại diện các tổ chức quốc tế; các chuyên gia, nhà nghiên cứu; các Hiệp hội, trường học, doanh nghiệp lữ hành, khách sạn, khu du lịch, điểm du lịch trên địa bàn thành phố; các chủ di tích trong tuyến tham quan Khu phố cổ Hội An và các cơ quan thông tấn, báo chí.
Là một Di sản Văn hóa Thế giới có sức hấp dẫn đặc biệt, thời gian qua, Hội An đã không ngừng nỗ lực đổi mới sản phẩm, đa dạng hóa các loại hình du lịch gắn với giá trị văn hóa, sinh thái, làng nghề và đời sống cộng đồng. Công tác bảo tồn và phát huy di sản được chú trọng, từng bước gắn bảo tồn với phát triển du lịch bền vững. Hội An cũng tăng cường tổ chức các sự kiện, lễ hội và hoạt động văn hóa nhằm tạo thêm sức hấp dẫn, nâng cao trải nghiệm và kéo dài thời gian lưu trú của du khách. Các mô hình du lịch xanh, du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm tiếp tục được quan tâm, hướng đến hài hòa lợi ích giữa du khách, doanh nghiệp và người dân. Công tác quảng bá, xúc tiến du lịch và kết nối với các thị trường khách trong nước, quốc tế được đẩy mạnh, góp phần củng cố thương hiệu Hội An.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, thị hiếu và nhu cầu của du khách không ngừng thay đổi, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã đặt ra những yêu cầu mới trong công tác phát triển du lịch và bảo tồn các giá trị di sản, phát huy hiệu quả những giá trị đó để tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội. Vì vậy, Hội thảo “Phát triển du lịch Đô thị cổ Hội An – Di sản Văn hóa Thế giới trong kỷ nguyên mới” được kỳ vọng sẽ mang đến một diễn đàn đa chiều, cởi mở và thực chất để các nhà quản lý, chuyên gia, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và cộng đồng cùng trao đổi, đánh giá toàn diện thực trạng, những kết quả đạt được, nhận diện những cơ hội và thách thức; từ đó đề xuất các định hướng, giải pháp có tính chiến lược nhằm phát triển du lịch Hội An theo hướng chất lượng, bền vững, có sức cạnh tranh trong giai đoạn mới.
Ngày 4/12/1999, Khu phố cổ Hội An được Ủy ban Di sản thế giới ghi danh là biểu hiện vật chất nổi bật của sự giao thoa các nền văn hóa tại một thương cảng quốc tế, và là ví dụ được bảo tồn đặc biệt tốt về một thương cảng truyền thống châu Á . Giá trị của Hội An không chỉ nằm ở hơn một nghìn di tích kiến trúc, mà ở chỗ những ngôi nhà, hội quán, đình, chùa ấy vẫn được cư dân sử dụng để ở, thờ phụng, buôn bán và sinh hoạt hằng ngày. Vì vậy, Hội An thường được gọi là một “đô thị di sản sống”, và nhiều lần được giới thiệu như một ví dụ điển hình về bảo tồn di sản gắn liền với đời sống của cư dân đô thị, sự tham gia thực chất của cộng đồng trong mạng lưới các di sản thế giới nổi bật tại châu Á. Hiện nay, Hội An trở thành một phần của thành phố Đà Nẵng kể từ ngày 1/7/2025, khu vực bảo vệ Đô thị cổ nay nằm trọn trong phường Hội An, còn 1.439 di tích phân bố trên bốn đơn vị hành chính. Cùng với sự thay đổi về địa lý hành chính, khung pháp lý quốc gia về di sản cũng đặt ra những yêu cầu mới trong bối cảnh mới: Luật Di sản văn hóa số 45/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 và Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và đề cập việc hình thành một số đô thị di sản.
Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, phấn đấu đến năm 2030 đóng góp trực tiếp 10–12% GDP và đón 45–50 triệu lượt khách quốc tế, đồng thời khẳng định lấy văn hóa làm “nền tảng cốt lõi” và “nhân dân là chủ thể tham gia và thụ hưởng” . Quy hoạch tổng thể đầu tư bảo tồn Đô thị cổ Hội An giai đoạn 2012–2025 đã được tổng kết, và quy hoạch đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 đang được chuẩn bị. Ở cấp độ quốc tế, ngày 30/9/2026, Hội nghị Đối thoại châu Á – Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực đã thông qua Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực.
Bối cảnh du lịch toàn cầu cũng đang thay đổi. Năm 2025, thế giới đạt kỷ lục 1,52 tỷ lượt khách quốc tế, nhưng sáu tháng đầu năm 2026 chỉ tăng 0,4%; UN Tourism đã hạ dự báo tăng trưởng năm 2026 xuống 1–2% và ghi nhận xu hướng du khách tìm kiếm giá trị, chọn điểm đến gần hoặc du lịch nội địa. Trong khi đó, Việt Nam đón kỷ lục 21,2 triệu lượt khách quốc tế năm 2025, tăng 20,4% . Nhìn lại chặng đường hơn một phần tư thế kỷ kể từ khi được ghi danh là cần thiết để nhận diện những nền tảng mà Hội An có thể dựa vào khi bước sang giai đoạn phát triển mới. Có thể khái quát những thành tựu nổi bật của Hội An ở bốn phương diện chính sau đây: Thứ nhất, mô hình “Nhà nước và nhân dân cùng làm”. Khoảng 70% di tích trong phố cổ thuộc sở hữu tư nhân . Nhà nước hỗ trợ một phần kinh phí tu bổ (hiện ở mức 40-60%) còn chủ nhà giữ quyền sở hữu và sử dụng. Cơ chế này giúp phần lớn di tích nhà ở được tu bổ mà vẫn gắn với đời sống của chủ nhân. Thứ hai, gắn nguồn thu du lịch với bảo tồn. Từ sớm, Hội An đã áp dụng vé tham quan trọn gói và tái đầu tư nguồn thu cho tu bổ di tích, hạ tầng và hoạt động văn hóa. Từ năm 2012 đến tháng 6/2025, Hội An bán khoảng 17,38 triệu lượt vé, thu trên 1.900 tỷ đồng . Nghiên cứu của UNESCO năm 2008 đã phân tích mô hình này như một kinh nghiệm cho khu vực.
Thứ ba, duy trì sức sống di sản phi vật thể trong không gian di sản thế giới. Chương trình Đêm phố cổ ngày 14 âm lịch, phố đi bộ, Tết Nguyên tiêu, nghệ thuật Bài chòi và các lễ hội truyền thống đã trở thành bản sắc của Hội An. Năm 2023, Hội An gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực Thủ công và Nghệ thuật dân gian. Cùng với Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm – Hội An (2009), Hội An là địa phương hiếm hoi mang ba danh hiệu của UNESCO. Thứ tư, năng lực chuyên môn và đóng góp cho khu vực và quốc tế. Dự án tu bổ Chùa Cầu (12/2022 – 8/2024) có sự tham gia của chuyên gia Nhật Bản; di tích được số hóa 3D trước khi hạ giải và hồ sơ tu bổ được xuất bản. Tên Hội An gắn với “Các nguyên tắc Hội An về thực hành bảo tồn tốt nhất ở châu Á” (Hoi An Protocols), bộ hướng dẫn về bảo đảm tính xác thực trong bối cảnh văn hóa châu Á, khởi thảo tại Hội An năm 2001 và được UNESCO xuất bản năm 2009 . Năm 2023, khi xem xét tình trạng bảo tồn Thị trấn Luang Prabang (Lào), Ủy ban Di sản thế giới đã đề nghị suy ngẫm về tính xác thực trong bối cảnh châu Á với tham chiếu tới Văn kiện Nara và Nguyên tắc Hội An. Những thành tựu nổi bật của Hội An cũng được tham chiếu và đưa vào căn cứ của Hội nghị Đối thoại khu vực châu Á – Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực do UNESCO và Chính phủ Việt Nam đồng chủ trì, và cập nhật, phản ánh vào Tuyên bố Kết quả Hội nghị (Văn kiện Hà Nội 2026).
Tựu trung lại, Hội An đang sở hữu một nền tảng vững chắc: một cộng đồng gắn bó với di sản, một cơ chế tài chính gắn du lịch với bảo tồn, một đời sống văn hóa phi vật thể phong phú và một vị thế chuyên môn được khu vực ghi nhận. Tuy nhiên, chính những nền tảng ấy đang chịu sức ép ngày càng lớn trong bối cảnh phát triển du lịch hiện nay, khi lượng khách tăng nhanh, cấu trúc thị trường thay đổi và Hội An trở thành một phần của đô thị du lịch Đà Nẵng. Bối cảnh này vừa mở ra những cơ hội mới, vừa đặt ra những thách thức chưa từng có.
Thời gian tới, Hội An sẽ tiếp tục đổi mới, đa dạng hóa sản phẩm du lịch trên nền tảng di sản, văn hóa, sinh thái và cộng đồng; đồng thời mở rộng không gian trải nghiệm, kết nối khu phố cổ với các làng nghề, làng quê, vùng sinh thái và biển đảo. Phát triển các chương trình trải nghiệm chuyên đề như “Dấu ấn Tuồng xưa”, tour đêm tại Nhà lao Hội An, tuyến tham quan “Về Cẩm Thanh – Nghe dừa kể chuyện” và các sản phẩm trải nghiệm gắn với văn hóa, đời sống cộng đồng. Tổ chức các sự kiện đặc sắc như: Lễ hội đèn lồng quốc tế, Liên hoan Hợp xướng quốc tế, Liên hoan nghệ thuật dân gian quốc tế, Lễ hội sông Cổ Cò, Lễ hội xuống đồng, Hội Tết Trung thu, … cùng các lễ, tế dân gian truyền thống.
Cùng với đó, công tác nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số sẽ được đẩy mạnh trong quản lý và phục vụ du khách, thông qua: Số hóa 3D di tích, ứng dụng mã QR thông tin đa ngôn ngữ, bản đồ các không gian sáng tạo và nghệ thuật, hệ thống bán vé tự động và các nền tảng hỗ trợ trải nghiệm du lịch thông minh. Hội An cũng sẽ tiếp tục phát triển kinh tế đêm theo hướng đa dạng, có chiều sâu và gắn với giá trị văn hóa bản địa. Các không gian hoạt động về đêm sẽ được mở rộng và làm mới, kết hợp giữa ẩm thực, nghệ thuật, mua sắm, giải trí, trải nghiệm văn hóa và các hoạt động sáng tạo, tạo thêm những sản phẩm đặc sắc phục vụ du khách.
Định hướng được đặt ra là phát triển du lịch Hội An trên nền tảng các giá trị của Di sản Văn hóa Thế giới, trong đó bảo tồn là yêu cầu xuyên suốt, cộng đồng là chủ thể quan trọng và du lịch là động lực góp phần phát huy giá trị di sản.
Thông qua sự chung tay của cộng đồng, Hội An sẽ tiếp tục khẳng định vị thế là đô thị di sản giàu bản sắc, điểm đến văn hóa – du lịch hấp dẫn, xanh, sáng tạo và bền vững, nơi di sản được gìn giữ, trao truyền và phát huy những giá trị trong giai đoạn mới.
Phát huy và bảo tồn những giá trị của di tích phố cổ Hội An đồng thời phát triển những giá trị mới, đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội sẽ góp phần đem lại những điều mới mẻ và tích cực cho đô thị cổ Hội An trong việc giữ gìn bản sắc của một thành phố cổ kính, một “đô thị di sản sống” với những giá trị du lịch đặc sắc cho khách du lịch, góp phần mang lại lợi ích kinh tế, đồng thời bảo tồn những nét văn hóa đặc sắc của một đô thị cổ mà người dân Hội An đã gìn giữ bao lâu nay.
Nguyễn Hữu Hồng Sơn
