Sáng nay (23/8), tiếp tục chương trình của Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội Khóa XVI, các đại biểu đã thảo luận tại hội trường về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc di chuyển di tích lịch sử trong phạm vi thực hiện 2 dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội.
Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (TP. Huế) tán thành việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội về di chuyển di tích lịch sử trong phạm vi thực hiện 2 dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội.
Đại biểu cho rằng, để vấn đề này thực sự thuyết phục, cần nhìn nhận từ hai phía: một bên là những công trình hạ tầng chiến lược của tương lai; bên kia là những di tích mang theo ký ức lịch sử, tín ngưỡng và bản sắc của cộng đồng.
“Di chuyển không chỉ là tháo dỡ một công trình rồi dựng lại ở nơi khác”
Theo đại biểu Nguyễn Thị Sửu, đình Đông Côi và đình Tam Sơn đều là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh của Bắc Ninh. Đình Đông Côi là không gian thờ phụng ba vị thành hoàng, theo truyền thống địa phương là ba anh em họ Nguyễn có công giúp Triệu Quang Phục chống quân Lương ở thế kỷ VI. Các vị được các triều đại về sau phong sắc, ban mỹ tự và được nhân dân gìn giữ, hương khói.
Đại biểu cho rằng giá trị của các di tích không chỉ nằm ở kiến trúc vật thể mà còn gắn với đời sống cộng đồng, tín ngưỡng, lễ hội, thần tích, sắc phong, đồ thờ, nghi lễ và ký ức làng quê. Đây là đặc trưng của vùng Kinh Bắc, nơi các thiết chế văn hóa truyền thống góp phần duy trì những giá trị lịch sử, văn hóa qua nhiều thế hệ.
“Điều đáng quý là di tích vẫn gắn với đời sống của cộng đồng hôm nay. Đình là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội và kết nối ký ức làng quê”, đại biểu chia sẻ.
Vì vậy, theo đại biểu, nếu phải di chuyển di tích, cần đặt việc bảo tồn các giá trị này trong mối tương quan với quy mô, tính cấp thiết của các dự án.
Đối với dự án tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đại biểu cho rằng đây là một bộ phận của yêu cầu phát triển hạ tầng chiến lược, cần hoàn thành đồng bộ để phục vụ Hội nghị cấp cao APEC năm 2027. Dự án xây dựng doanh trại gắn với yêu cầu quốc phòng, an ninh; cơ quan thẩm tra đánh giá đây là nhiệm vụ cấp bách, có yêu cầu tiến độ cao. Do đó, các dự án không thể tùy tiện hoặc kéo dài tiến độ.
“Tôi cho rằng cần một quyết định hợp pháp có tầm vóc của Quốc hội. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để phát triển mà không làm mất những giá trị cốt lõi của di sản”, đại biểu Nguyễn Thị Sửu nhấn mạnh.
Di chuyển phải gắn với điều kiện pháp lý chặt chẽ
Tán thành việc Quốc hội cho phép di chuyển các di tích trên, nhưng phải kèm theo những điều kiện pháp lý chặt chẽ, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị Nghị quyết xác định rõ phạm vi 2 di tích thuộc dự án tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, không sử dụng cơ chế hướng dẫn để mở rộng thêm đối tượng. Đây cũng là hướng được cơ quan thẩm tra thống nhất.
Thứ hai, việc di chuyển phải được thực hiện theo cơ chế đặc thù được Quốc hội quyết định tại Điều 2 Nghị quyết 256 ban hành năm 2025, đồng thời phải có phương án cụ thể do cơ quan có thẩm quyền quyết định, bảo đảm tối đa các yếu tố cấu thành và phát huy giá trị di tích sau khi di chuyển.
Thứ ba, công khai, minh bạch và tham vấn cộng đồng phải là yêu cầu bắt buộc. Người dân không chỉ được biết di tích sẽ được di chuyển đến đâu mà cần được tham gia vào quá trình xây dựng phương án bảo tồn đời sống văn hóa gắn với di tích. Đây cũng là yêu cầu được cơ quan thẩm tra nhấn mạnh.
Thứ tư, trách nhiệm phải đi cùng thẩm quyền. UBND thành phố Bắc Ninh chịu trách nhiệm về hồ sơ khoa học, phạm vi, ranh giới, phương án di chuyển và kết quả bảo tồn; Chính phủ chịu trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra và xử lý những vấn đề vượt thẩm quyền.
“Một con đường có thể mở ra không gian phát triển mới, một sân bay có thể tạo động lực mới cho cả vùng. Một công trình quốc phòng, an ninh có thể đáp ứng những yêu cầu chiến lược của đất nước. Nhưng một di tích khi mất đi những giá trị cốt lõi thì không dễ gì tạo dựng lại.
Di chuyển không có nghĩa là đưa di tích sang một địa điểm khác. Di chuyển phải là một giải pháp để di sản tiếp tục tồn tại, tiếp tục được cộng đồng nhận diện, thực hành và truyền lại, để chúng ta không phải lựa chọn giữa tương lai và quá khứ mà là nối quá khứ với tương lai bằng quyết định có trách nhiệm của Quốc hội”, đại biểu nói.
Giữ gìn và tiếp nối truyền thống văn hóa, lịch sử của cộng đồng, dân tộc tại nơi mới
Phát biểu giải trình, làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) Lâm Thị Phương Thanh cho biết, thừa ủy quyền của Chính phủ, Bộ VHTTDL đã thống nhất tiếp thu ý kiến thẩm tra của Ủy ban Văn hóa – Xã hội của Quốc hội và đầy đủ ý kiến kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đối với nội dung Chính phủ trình tại Tờ trình số 614 và Báo cáo tiếp thu, giải trình số 490 của Bộ VHTTDL.
Theo đó, Chính phủ đề nghị áp dụng cơ chế, chính sách di chuyển đối với 2 di tích đình Đông Côi và đình Tam Sơn theo Điều 2 Nghị quyết 256 của Quốc hội.
Đối với di tích Đền Tân Trăn, Chính phủ sẽ chỉ đạo rà soát, kiểm tra các vấn đề liên quan đến Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo và chưa đưa di tích này vào dự thảo Nghị quyết.
Trên cơ sở đó, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo Nghị quyết và gửi Quốc hội kèm Báo cáo tiếp thu, giải trình số 490 của Bộ VHTTDL.
Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, trong quá trình hoàn thiện và tổ chức thực hiện, Chính phủ sẽ tiếp tục tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, chú trọng bảo tồn tối đa và phát huy giá trị di tích; bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan và tham vấn ý kiến người dân. Việc di chuyển chỉ được thực hiện khi thực sự cần thiết, không còn giải pháp thay thế để bảo tồn tại chỗ, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn và phát triển, phù hợp với quan điểm của Đảng, Nhà nước và quy định pháp luật.
Đối với ý kiến của đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Bộ trưởng đồng tình và cho rằng việc di chuyển di tích đến địa điểm mới cần tính đến đặc điểm của các đình, đền vốn gắn bó với làng, xã và cộng đồng dân cư.
Theo Bộ trưởng, trong trường hợp cộng đồng dân cư di chuyển, việc di chuyển đình, đền gắn với cộng đồng dân cư và không gian văn hóa của làng là phù hợp. Tuy nhiên, quá trình này phải tuân thủ đúng quy trình về tu bổ di tích, giữ gìn tối đa các yếu tố gốc cấu thành di tích, thực hiện đúng quy định pháp luật và bảo đảm phát huy giá trị di sản.
“Việc di chuyển không đơn thuần là thay đổi địa điểm mà quan trọng hơn là phải bảo tồn và phát huy tinh thần, hồn cốt cùng những giá trị của đình, đền gắn với làng, xã, qua đó giữ gìn và tiếp nối truyền thống văn hóa, lịch sử của cộng đồng và dân tộc tại nơi mới”, Bộ trưởng Bộ VHTTDL nhấn mạnh.
Theo thẩm quyền, UBND tỉnh Bắc Ninh sẽ tổ chức thực hiện. Chính phủ có trách nhiệm hướng dẫn, theo dõi quá trình triển khai, bảo đảm thực hiện đúng quy định và các mục tiêu theo tinh thần của Quốc hội.
Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị Bộ VHTTDL và Ủy ban Văn hóa – Xã hội của Quốc hội tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Nghị quyết để trình Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua theo chương trình.
Sau khi Nghị quyết được Quốc hội thông qua, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Bộ trưởng Bộ VHTTDL tiếp tục hỗ trợ địa phương tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị quyết của Quốc hội.
Nguồn: baochinhphu.vn
