Phát biểu của Thủ tướng Lê Minh Hưng về ngành du lịch không chỉ là một nhận định kinh tế thông thường, mà là lời cảnh báo rất đáng suy ngẫm về mô hình tăng trưởng của Việt Nam hiện nay.
Ông cho rằng nếu Việt Nam thu hút thêm được hàng chục triệu lượt khách quốc tế, nguồn thu từ hàng không, vận tải, khách sạn, ẩm thực và dịch vụ sẽ vô cùng lớn, thậm chí có thể mang lại giá trị bền vững hơn nhiều lĩnh vực đầu tư khác. Điều đó hoàn toàn đúng. Du lịch là ngành kinh tế tổng hợp, có khả năng lan tỏa đến hàng triệu người dân, từ người bán hàng rong, quán ăn nhỏ, tài xế, nông dân cho đến doanh nghiệp dịch vụ lớn.
Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: khách đến Việt Nam đông, liệu người Việt có thực sự hưởng lợi hay không? Đây mới là câu hỏi quan trọng nhất.
Thực tế hiện nay đang tồn tại mô hình “du lịch khép kín”. Khách quốc tế đến Việt Nam nhưng đi bằng hãng bay của họ, đặt tour qua công ty của họ, sử dụng hướng dẫn viên của họ, ở trong chuỗi khách sạn do họ đầu tư và mua sắm tại những cửa hàng nằm trong hệ sinh thái kinh doanh của họ.
Dòng tiền vì thế gần như không chảy vào nền kinh tế nội địa. Nó chỉ luân chuyển từ túi người nước ngoài này sang túi người nước ngoài khác, còn Việt Nam chủ yếu cung cấp mặt bằng, tài nguyên, cảnh quan và hạ tầng phục vụ.
Nhìn bề ngoài, lượng khách tăng mạnh tạo cảm giác rất sôi động. Nhưng đằng sau những con số đẹp ấy, giá trị thực mà người dân trong nước nhận được lại không tương xứng. Đó là điều đáng lo nhất.
Một quốc gia không thể xem là phát triển du lịch thành công nếu người dân địa phương vẫn đứng ngoài dòng lợi ích kinh tế. Một quán phở Việt, một xe cà phê nhỏ, một homestay của người dân hay một làng nghề truyền thống… mới chính là nơi cần được hưởng lợi nhiều nhất từ du lịch. Bởi khi khách tiêu tiền vào sản phẩm và dịch vụ của người Việt, đồng tiền ấy mới ở lại trong nền kinh tế quốc gia, nuôi sống người dân và tạo ra tăng trưởng thật.
Ngược lại, nếu khách chỉ đi trong những “vòng tròn khép kín”, thì dù có thêm hàng chục triệu lượt khách nữa, đất nước vẫn chỉ hưởng phần rất nhỏ.
Nguy hiểm hơn, nếu kéo dài tình trạng này, người Việt sẽ dần đánh mất quyền làm chủ ngay trên sân nhà của mình.
Chúng ta có thiên nhiên đẹp. Có văn hóa giàu bản sắc. Có nền ẩm thực nổi tiếng thế giới. Có con người thân thiện và hiếu khách.
Nhưng nếu toàn bộ khâu tổ chức, khai thác và hưởng lợi đều nằm trong tay doanh nghiệp ngoại, thì người Việt cuối cùng chỉ còn là lao động phục vụ trên chính quê hương mình. Đó là một nghịch lý đau lòng.
Vì vậy, điều Việt Nam cần không phải là chạy theo thành tích về số lượng khách du lịch, mà là nâng cao tỷ lệ giá trị được giữ lại trong nước. Muốn làm được điều đó, cần phát triển mạnh doanh nghiệp lữ hành nội địa, xây dựng thương hiệu du lịch Việt đủ sức cạnh tranh, hỗ trợ người dân tham gia chuỗi dịch vụ du lịch và kiểm soát chặt các mô hình tour khép kín gây thất thoát nguồn thu quốc gia.
Một nền du lịch mạnh không nằm ở chỗ đông khách đến bao nhiêu, mà nằm ở chỗ người dân được hưởng lợi nhiều đến đâu.
Bởi suy cho cùng, tăng trưởng kinh tế chỉ thật sự có ý nghĩa khi nó làm cho cuộc sống của người dân khá lên trên chính mảnh đất quê hương mình.
Phạm Trung Kiên
