Trước hết tôi rất hoan nghênh việc Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Văn hoá VN đã tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Kết nối, phát huy di sản văn hoá vật thể và phi vật thể trong sự phát triển công nghiệp văn hoá của kỷ nguyên mới của đất nước”.
Lựa chọn chủ đề trên cho thấy các vị lãnh đạo Hiệp hội đã thấy rõ với một đất nước 4000 năm lịch sử và truyền thống văn hoá phong phú, đặc sắc như nước ta, di sản văn hoá vật thể và phi vật thể chính là nguồn tài nguyên quan trọng bậc nhất cho chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045 và trong thế kỷ 21 này.
Công nghiệp văn hóa thực chất là việc tổ chức sản xuất lớn hàng hoá văn hoá có giá trị kinh tế cao không những ở thị trường trong nước mà cả trên thị trường thế giới. Các chủ thể của công nghiệp văn hoá là nhà sáng tạo văn hoá, nhà sản xuất văn hoá và các thương nhân văn hoá. Công nghiệp văn hoá không những tạo nên giá trị kinh tế lớn cho các sản phẩm văn hoá mà còn là sự kết hợp với bảo tồn hiệu quả các tinh hoa văn hoá dân tộc.
Có thể nói trong tất cả các lĩnh vực của công nghiệp văn hoá, nhất là với kiến trúc, thủ công mỹ nghệ, điện ảnh, âm nhạc, du lịch văn hoá… việc nghiên cứu, bảo tồn, phát huy, khai thác kết nối một cách tài năng, thông minh trong tiếp nhận và sáng tạo, dân tộc và hiện đại, sản xuất và thương mại… các di sản văn hoá vật thể và phi vật thể của đất nước và đã đem đến những bước tiến vượt bậc cho công nghiệp văn hoá đất nước những năm gần đây.
Năm 2024 đánh dấu bước ngoặt lớn cho công nghiệp văn hóa Việt Nam với doanh thu tăng trưởng ấn tượng, đặc biệt trong lĩnh vực điện ảnh và du lịch văn hóa. Doanh thu thị trường rạp chiếu phim vượt 4.600 tỷ đồng, riêng phim Việt chiếm tỷ trọng lớn nhờ các bộ phim có doanh thu trên 100 tỷ đồng. Phim Việt chưa có được những giải thưởng quốc tế lớn và cũng chưa xuất ngoại thành công nhưng thành công áp đảo của phim Việt ở thị trường trong nước trước các phim bom tấn thế giới đã là một bước tiến đáng hy vọng của điện ảnh VN khi sản xuất điện ảnh của chúng ta còn nhỏ lẻ, chưa có các hãng phim lớn, các trung tâm điện ảnh, các phim trường lớn như mong muốn.
Du lịch văn hóa, theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, đã thu hút lượng lớn du khách thông qua các khai thác các danh thắng, các di tích lịch sử kết hợp với các di sản văn hoá phi vật thể đặc sắc ở các địa phương cả nước. Năm 2024, ngành du lịch Việt Nam chứng kiến sự bùng nổ với tổng thu ước đạt khoảng 840.000 tỷ đồng, tăng 23,8% so với năm 2023. Có thể nói du lịch văn hóa là yếu tố cốt lõi đóng góp chính vào việc thu hút 110 triệu lượt khách nội địa và 17,5 triệu lượt khách quốc tế của ngành du lịch.
Trong năm 2025, có hai hiện tượng nổi bật cho thấy giá trị to lớn của việc khai thác, kết nối, phát huy các giá trị của các di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc của đất nước để tạo nên sự phát triển nhảy vọt của âm nhạc và điện ảnh Việt Nam trong sự thu hút khán thính giả trong và ngoài nước.
Trước hết, trên thị trường âm nhạc đó là sự xuất hiện của MV Bắc Bling của Hòa Minzy gây bão trên mạng xã hội, trở thành MV ra mắt ấn tượng nhất toàn cầu. Sau 10 giờ kể từ khi phát hành, MV “Bắc Bling” vượt mốc 1 triệu lượt xem và xuất hiện vào top 3 âm nhạc thịnh hành của YouTube. Tròn một ngày ra mắt, MV thu hút 3,3 triệu lượt xem, lọt top 11 video được xem nhiều nhất trên thế giới trong vòng 24 giờ. 10/10/2025, Bắc Bling đạt 266 triệu lượt zem trên YouTube. Bắc Bling đã trở thành tác phẩm âm nhạc của một ca sĩ Việt Nam đạt đến kỷ lục to lớn này, vượt xa các MV kỷ lục của Sơn Tùng M-TP và Mỹ Tâm, vốn là hai ca sĩ ăn khách bậc nhất thị trường âm nhạc VN từ trước đến nay. Cái làm nên điều kỳ diệu của MV Bắc Bling chính là sự kết nối, tác hợp mạnh dạn và vô cùng thông minh sáng tạo các giai điệu âm nhạc truyền thống dân tộc như quan họ, ca trù với tiết tấu của âm nhạc pop rock thế giới kết hợp với công nghệ biểu diễn hiện đại. Thành công của MV Bắc Bling mở ra một hướng đi mới, một niềm tin mới trong kết hợp các di sản âm nhạc dân tộc với âm nhạc hiện đại thế giới để chinh phục khán thính giả trong và ngoài nước, tạo nên một hiệu quả kinh tế cực lớn.
Sự xuất hiện của bộ phim “Mưa đỏ” cũng là một sự kiện điện ảnh làm bất ngờ nhiều người khi bộ phim của Điện ảnh Quân đội sản xuất tưởng chỉ để phục vụ nhiệm vụ chính trị lại thành bộ phim chiếm rạp lâu nhất và đạt doanh thu cao nhất mọi thời đại của điện ảnh VN. Sau một tháng ra rạp bộ phim nói về cuộc chiến đấu bảo vệ thành cổ Quảng Trị trong kháng chiến chống Mỹ đã thu được hơn 700 tỷ đồng đứng đầu danh sách 49 phim VN có doanh thu trên 100 tỷ đồng. Đáng chú ý, trong năm 2025, bộ phim “Địa đạo: mặt trời trong bóng tối”, cũng là bộ phim về chiến tranh VN, về Địa đạo Củ Chi nổi tiếng, cũng đạt tới doanh thu 174 tỷ đồng.
Như vây, di sản về chiến tranh vệ quốc với biết bao giá trị yêu nước và nhân văn bất hủ với các chiến công của nhân dân ta trước các kẻ thù xâm lược là bọn đế quốc xâm lược mạnh hơn gấp trăm nghìn lần như đế quốc Mỹ hôm nay và đế quốc Nguyên Mông năm xưa chắc chắn là đề tài có thể tạo nên những bộ phim bom tấn trong lĩnh vực điện ảnh trong công nghiệp văn hóa VN.
Nên nhớ, chỉ sau khi kết thúc Đại thăng mùa xuân 1975, từ năm 1978 đến năm 1987, Điện ảnh Hollywood đã có đến 7 bộ phim bom tấn về chiến tranh VN. Trong đó có bộ phim Trung đội (Platoon) của đạo diễn Oliver Stone được đánh giá là một trong những phim hàng đầu về chiến tranh của thế giới và được trao giải Oscar cho Phim hay nhất và Đạo diễn xuất sắc nhất năm 1987. Phim được chọn vào danh sách 100 phim hay nhất 100 năm qua của Điện ảnh Hoa Kỳ.
Đầu năm 2026 này, có sự kiện siêu vũ công Trung Quốc Dương Lệ Bình đem Kỳ quan mùa dân gian hiện đại “Khổng Tước” sang biểu diễn ở Việt Nam với 4 suất diễn cháy vé ̣(mặc dù giá vé cao chưa từng thấy ở VN, từ 5 triệu đến 20 triệu đồng) đã cho những người hoạt động văn hoá nghệ thuât VN một bài học lớn về xây dựng công nghiệp văn hoá từ các di sản văn hoá của dân tộc mình. Chính tình yêu và niềm tin không gì lay chuyển được của Dương Lệ Bình vào giá trị vô đối của các vũ điệu của dân tộc mình, dân tộc Bạch, một dân tộc thiểu số ở tỉnh Vân Nam, phía Tây Nam Trung Quốc, đã giúp Dương Lệ Bình kết hợp chúng phát triển, sáng tạo kết hợp với công nghệ biểu diễn hiện đại tạo nên một tác phẩm múa có một không hai trong lịch sử múa thế giới: chỉ trong hơn 10 năm ra đời đã có gần 1000 xuất diễn thành công trên toàn cầu.
Trong nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành tháng 1/2026, ở phần mục tiêu chung đã ghi rõ: “Cơ bản hoàn thành việc tu bổ, tôn tạo các di tích quốc gia đặc biệt; phục hồi, bảo tồn di sản văn hoá phi vật thể, nghệ thuật truyền thống có nguy cơ mai một, cần bảo vệ khẩn cấp. Đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp văn hoá; hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp công nghiệp văn hoá, nghệ thuật sáng tạo. Xây dựng một số tập đoàn công nghiệp văn hoá, cụm, khu công nghiệp sáng tạo, tổ hợp sáng tạo văn hoá tầm cỡ quốc tế dựa trên nền tảng công nghệ cao và các mô hình kinh doanh đổi mới sáng tạo. Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hoá; xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hoá, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới”.
Không phải ngẫu nhiên mà Nghị quyết 80 luôn gắn chặt việc bảo tồn di sản văn hoá vật thể, phi vật thể của đất nước với việc xây dựng phát triển công nghiệp văn hoá như trên
Nghị quyết cũng nhấn mạnh: Trong thời đại số, khi thế giới đang trong tiến trình xác lập trật tự mới với những chuyển biến nhanh, phức tạp chưa từng có, nổi bật là cạnh tranh giữa các nền văn hoá, trong đó có cạnh tranh giá trị và ảnh hưởng của công nghiệp văn hoá, khi mà việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa giá trị truyền thống với giá trị hiện đại, dân tộc với quốc tế, nhận diện đầy đủ và khai thác hiệu quả tài nguyên văn hoá, lấy di sản văn hoá là trung tâm và tài nguyên văn hoá số là thế mạnh, hướng đến việc bảo tồn, phát huy, phát triển bền vững các giá trị văn hoá dân tộc sẽ góp phần quan trọng phát triển toàn diện con người, đạo đức xã hội và phẩm cách quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Nghị quyết 80 cho thấy quan điểm của Hiệp hội Phát triển Công nghiệp văn hóa VN về sự “Kết nối, phát huy di sản văn hoá vật thể và phi vật thể trong sự phát triển công nghiệp văn hoá của kỷ nguyên mới của đất nước” là một hướng đi hoàn toàn đúng đắn để xây dựng thành công nền công nghiệp văn hoá của đất nước hôm nay và tương lai.
Nguyễn Thế Khoa
