Từ tiếng chiêng nơi núi rừng đến nhịp lễ hội rộn ràng bên biển Sa Huỳnh, bức tranh văn hóa của Quảng Ngãi được bồi đắp thêm sắc màu khi 4 di sản văn hóa phi vật thể được ghi danh cấp quốc gia, mở ra cơ hội mới cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống.
Ngày 5.3, Bộ VHTTDL công bố Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trong đó Quảng Ngãi có thêm 4 di sản được ghi danh. Các di sản trải dài từ không gian văn hóa miền núi đến vùng biển Sa Huỳnh, góp phần làm phong phú bức tranh văn hóa đa dạng của tỉnh.
Cụ thể, tỉnh Quảng Ngãi có thêm 4 di sản được ghi danh gồm: Lễ cầu mưa của người Hrê (xã Ba Động); Lễ hội Cầu ngư ở Sa Huỳnh; Lễ ăn Than (Cha K’chiah) của người Gié – Triêng (các xã Đăk Môn, Đăk Plô, Dục Nông); và Nghề dệt truyền thống của người Gié – Triêng (các xã Đăk Môn, Đăk Pek, Đăk Plô, Dục Nông).
Việc ghi danh các di sản mới phản ánh rõ nét sự giao thoa và bồi đắp mạnh mẽ của các dòng chảy văn hóa trong không gian địa chính trị – văn hóa mới, sau khi hai tỉnh Quảng Ngãi và Kon Tum sáp nhập. Từ vùng núi cao đến cửa biển sầm uất ở Sa Huỳnh, danh mục di sản lần này mở ra bức tranh đa dạng về đời sống tinh thần của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn tỉnh.
Ở vùng cao, hai di sản của người Gié – Triêng được vinh danh là Lễ ăn Than (Cha K’chiah) và Nghề dệt thủ công truyền thống. Lễ ăn Than – theo tiếng Gié-Triêng, “Cha” nghĩa là ăn, “K’chiah” là than – gắn với loài cây dùng để đốt lấy than phục vụ lò rèn truyền thống.
Nghi lễ được tổ chức sau mùa thu hoạch, như một bản trường ca tạ ơn thần linh đã phù hộ cho buôn làng, đồng thời đánh dấu thời điểm chuẩn bị nông cụ và tinh thần bước vào vụ sản xuất mới.
Trong khi đó, nghề dệt của phụ nữ Gié – Triêng lưu giữ “hồn cốt” văn hóa thổ cẩm của cộng đồng. Khung cửi dệt vải khá thô sơ nhưng ẩn chứa kỹ thuật thủ công tinh tế.
Bông vải được gieo trồng từ cuối tháng 4, thu hoạch vào đầu tháng 10, sau đó phơi khô, kéo sợi và nhuộm màu từ vỏ cây, quả rừng tự nhiên. Những sợi vải ấy dần trở thành váy, khố với hoa văn hình học độc đáo, phản ánh tư duy thẩm mỹ đặc sắc của đồng bào miền núi.
Cùng với đó, Lễ cầu mưa của người Hrê tại xã Ba Động là nghi lễ nông nghiệp tiêu biểu. Trong không gian nghi lễ, tiếng chiêng vang vọng hòa cùng lời khấn cầu Giàng ban phước cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Nghi lễ không chỉ thể hiện khát vọng chế ngự thiên nhiên mà còn củng cố sự gắn kết bền chặt trong cộng đồng làng bản.
Ở vùng duyên hải, Lễ hội Cầu ngư Sa Huỳnh tiếp tục khẳng định vị thế là một “di sản sống” của cư dân miền biển. Nghi lễ tôn vinh thần Nam Hải từ lâu đã trở thành điểm tựa tâm linh cho những chuyến vươn khơi, đồng thời phản ánh mối quan hệ mật thiết giữa con người và biển cả của cư dân ven biển Quảng Ngãi.
Việc có thêm 4 di sản được ghi danh không chỉ mang ý nghĩa tôn vinh về mặt danh hiệu mà còn mở ra cơ hội mới cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Sự hội tụ giữa văn hóa Tây Nguyên và văn hóa duyên hải miền Trung trong cùng một không gian hành chính đang từng bước hình thành một “hệ sinh thái di sản” đa dạng, góp phần làm phong phú kho tàng văn hóa của tỉnh.
Với các di sản được công nhận ở tầm quốc gia, Quảng Ngãi có thêm lợi thế để phát triển du lịch trải nghiệm dựa trên nền tảng văn hóa bản địa. Từ những làng dệt thổ cẩm nơi vùng cao đến các lễ hội truyền thống ở cửa biển Sa Huỳnh, các giá trị văn hóa đang mở ra chuỗi sản phẩm du lịch đặc sắc, gắn kết bảo tồn di sản với phát triển kinh tế bền vững.
Nguồn: baovanhoa.vn
