Những chuyện chưa biết về tiền giọt dầu ở đền Bạch Mã

24/03/2019

Theo sách Việt điện u linh, Tô Lịch là tên một vị trưởng thôn ven sông chảy sát chân thành Đại La xưa. Vì có nhiều công lao nên khi ông mất, người dân nhớ ơn lấy tên ông đặt thành tên sông, tên làng và lập đền ở vị trí như ngày nay (76 phố Hàng Buồm) tôn là “Tô Lịch giang thần”. 


Đền Bạch Mã trên phố Hàng Buồm, Hoàn Kiếm, Hà Nội chính là trấn Đông kinh thành Thăng Long xưa

Khi người phương Bắc xâm chiếm nước ta, Tiết độ sứ An Nam là Cao Biền thấy sông Tô Lịch có lúc lại chảy ra sông Hồng nên cho là “nghịch thủy”. Lo sợ sự không bình thường, Cao Biền đã tổ chức tế lễ ở đền thờ “Tô Lịch giang thần” và phong ông là “Đô Phủ Thành hoàng thần quân”.

Truyền thuyết kể rằng, khi Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lư ra xây thành Thăng Long trên nền thành Đại La đổ nát, nhưng cứ xây lại đổ. Ngài bèn sai người tới đền thờ Tô Lịch cầu đảo thì thấy có một con ngựa trắng từ trong đền đi ra. Ngựa trắng đi đến đâu để lại vết chân tới đấy, sau đó thì quay trở lại vào trong đền. Thấy vậy, vua liền cho xây thành, đắp đê theo đúng theo dấu chân ngựa và thành công, từ đó đền có tên mới là Bạch Mã (đền ngựa trắng).

Khi lấy Long Đỗ (rốn rồng) ở Núi Nùng để xây chính điện, vua Lý Công Uẩn đã chuyển đền Long Đỗ ra đền Bạch Mã và phong là “Quốc đô định bang Thành hoàng đại vương”. Bạch Mã trấn giữ phía Đông kinh thành và là một trong bốn ngôi đền thuộc Thăng Long tứ trấn. Hình ảnh ngựa trắng được thờ bên trong đền từ lâu đã trở thành biểu tượng rất linh thiêng của ngôi đền, được dân chúng bao đời tôn sùng.

Bên trong đền còn là nơi lưu giữ nhiều di vật cổ có giá trị, đặc biệt là hình ảnh 15 tấm văn bia ghi lại những điển tích, thần thoại trong việc xây dựng đền, những nghi lễ cúng thần và các lần trùng tu tôn tạo lại đền rất chi tiết. Đầu thế kỷ XX, chính quyền Pháp ở Hà Nội trưng mua đất ở các phố cổ để nắn thẳng phố, nhưng họ vẫn để nguyên ngôi đền vì không muốn đụng chạm vào nơi thờ thành hoàng Hà Nội. Và ngày nay, riêng ngôi đền này vẫn trồi ra gần hết hè phố trong khi các căn nhà bên cạnh phải thụt vào.

Thường các ngôi chùa, đền ở những vùng quê xưa đều được triều đình phong kiến cấp ruộng và hoa lợi thu trên diện tích đất đó dùng để mua sắm đồ phục vụ tế lễ như: Cờ, lọng, trống, nghi trượng, nến, oản, xôi… Nhưng riêng chùa, đền ở Thăng Long vì không có ruộng nên phải trông chờ vào lòng tốt của dân chúng tới lễ, gọi là tiền “giọt dầu”. Trong cuốn “Chuyện cũ bên dòng sông Tô” (thực chất là gia phả và ghi chép của dòng họ Nguyễn Đình sinh sống ở phố Hàng Ngang từ thế kỷ XVII và những chuyện quanh khu vực này) chép về tiền giọt dầu ở đền Bạch Mã rất cụ thể.

Vào mùng 1 và ngày rằm, dân trong phố ra đền lễ, ai giàu có thì bỏ vào đĩa bồng 1-2 đồng. Ai khá giả bỏ vài hào, nhà bình thường thì bỏ vài trinh tùy tâm. Còn người nghèo không có cũng không ai phàn nàn gì. Thế nhưng, chỉ trông chờ vào lòng hảo tâm của dân chúng thì nhà đền phải rất tùng tiệm mới đủ chi cho các hoạt động. Vì vậy, nhà đền đã nghĩ ra một cách…

Từ tháng Chạp, nhà đền đặt làm 8 chiếc đèn vuông và một chiếc đèn lồng. Mỗi mặt của đèn vuông có 4 chữ “Tam dương khai thái” (tên một quẻ trong Kinh dịch, biểu thị cho may mắn trong năm) có tua xanh đỏ. Đèn lồng thì lợp the điều có 3 chữ “Phúc, Lộc, Thọ” bằng trang kim dưới có tua chỉ ngũ sắc.

Từ ngày mùng 1 đến ngày mùng 7 Tết, khi ngày hạ cây nêu, đèn lồng được treo ở trước nhà Đại bái, xung quanh là 8 chiếc đèn vuông. Đến rằm tháng Giêng, nhà đền tổ chức đấu giá đèn vuông và đèn lồng. Nhà đền thường mời các nhà buôn lớn và các gia đình khá giả xung quanh đến dự thầu. Giá làm ra chiếc đèn vuông chỉ từ 3-4 tiền được nhà đền đặt 1 quan, còn đèn lồng được đặt 1 quan 3 tiền. Giá khởi điểm là như vậy, nhưng khi đưa ra đấu giá, một chiếc đèn vuông có thể lên 3 hay 4 quan tiền, còn đèn lồng thậm chí lên đến 10 quan.

Thời vua Tự Đức, trong nhiều năm liền, hai gia đình giàu có nhất Hà Nội ở phố Hàng Gai là Cống Sùng và Cống Vẽ (dân Hà Nội có câu “nhất Cống Sùng, nhì Cống Vẽ” là nói về sự giàu có) thay nhau trả giá cao mua đèn lồng. Tuy nhiên họ cũng muốn dành lộc cho người khác nên sau đó người trúng liên tục là ông Hàm Chương, chủ hiệu buôn chè và thuốc Diên Thái ở phố Hàng Ngang. Người trúng thầu được nhà đền và hào mục trong phường rước đèn về tận nhà.

Với nhà đền, số tiền lớn đó dùng để chi cho lễ hội đền tổ chức vào ngày 12 và 13-2 (Âm lịch). Nhưng trước hội đền, nhà đền tổ chức lễ rước nước từ sông Hồng về để lau rửa đồ thờ. Lễ rước nước rất hoành tráng nên cũng tốn kém. Đi đầu là 4 lá cờ ngũ hành, tiếp đến là  đội ngũ trống chiêng. Chiếc trống cái của đền Bạch Mã rất to, đường kính mặt da là 1m và phải đặt lên xe 4 bánh để kéo.

Tiếp đến là dàn cà rùng, dàn nghi trượng lỗ bộ, phường bát âm, long đình đặt đèn hương có lọng che, sau cùng là kiệu Thần cùng tàn quạt. Đi theo có kỳ mục phường Hà Khẩu và cuối cùng là 2 anh chàng khăn nón, áo the nhà Nho, chân đi cà kheo cao lêu đêu, tay phe phẩy chiếc quạt mua vui cho hàng phố.

Người nhiều tiền mua đèn lồng không phải làm ơn cho đền mà họ tin rằng treo đèn trong nhà là được khước, cả năm buôn bán gặp người quân tử, tránh kẻ tiểu nhân. Như vậy nhà đền có tiền và người  trúng  cũng vui vẻ. Năm 1882, Pháp đánh thành Hà Nội lần thứ 2 rồi sau đó Hà Nội loạn giặc Cờ Vàng nên nhà đền không dám tổ chức nữa. Từ đó tục đấu giá đèn lồng của đền Bạch Mã không còn.

 

Theo ANTĐ

Video hay

Cùng chuyên mục

‘Ngu đột xuất’

‘Ngu đột xuất’

Giải mã nhân vật Võ Tòng trong Thủy Hử

Giải mã nhân vật Võ Tòng trong Thủy Hử

Báo quốc tế viết gì về VinFast?

Báo quốc tế viết gì về VinFast?

Dung mạo xinh đẹp của những ma nữ rùng rợn trên màn ảnh

Dung mạo xinh đẹp của những ma nữ rùng rợn trên màn ảnh

Chấn động máy bay Liên Xô từng bắn hạ UFO năm 1989

Chấn động máy bay Liên Xô từng bắn hạ UFO năm 1989

Lóa mắt trước những lâu đài hàng nghìn tỷ đồng của đại gia Việt

Lóa mắt trước những lâu đài hàng nghìn tỷ đồng của đại gia Việt

‘Siêu dự án’ chùa chiền: Trục lợi từ các công trình tâm linh

‘Siêu dự án’ chùa chiền: Trục lợi từ các công trình tâm linh

‘Cấm tiệt’ uống rượu, bia khi lái xe

‘Cấm tiệt’ uống rượu, bia khi lái xe

Chấn chỉnh việc ăn mặc phản cảm chụp ảnh tại các hồ sen

Chấn chỉnh việc ăn mặc phản cảm chụp ảnh tại các hồ sen

Vì sao gần 40 triệu người Việt cùng mang họ Nguyễn?

Vì sao gần 40 triệu người Việt cùng mang họ Nguyễn?

Vụ ‘vòi tiền’ chục tỷ ở Vĩnh Phúc: Trưởng đoàn thanh tra có dấu hiệu nhận hối lộ

Vụ ‘vòi tiền’ chục tỷ ở Vĩnh Phúc: Trưởng đoàn thanh tra có dấu hiệu nhận hối lộ

Bức thư của cụ bà 83 tuổi gửi bạn thân khiến nhiều phụ nữ trẻ phải suy ngẫm

Bức thư của cụ bà 83 tuổi gửi bạn thân khiến nhiều phụ nữ trẻ phải suy ngẫm

Chỉ một chữ là thấy rõ sự khác biệt giữa quân tử và tiểu nhân

Chỉ một chữ là thấy rõ sự khác biệt giữa quân tử và tiểu nhân

Thiếu soạn giả sân khấu cải lương

Thiếu soạn giả sân khấu cải lương

Hít hà miến lươn xứ Nghệ

Hít hà miến lươn xứ Nghệ

Vì sao Việt Nam chỉ cần nửa tháng để thắng hơn 20 sư đoàn Khmer Đỏ?

Vì sao Việt Nam chỉ cần nửa tháng để thắng hơn 20 sư đoàn Khmer Đỏ?

Phật độ người hữu duyên

Phật độ người hữu duyên

Tượng đài nhan sắc không tuổi Trần Kiều Ân sụp đổ

Tượng đài nhan sắc không tuổi Trần Kiều Ân sụp đổ

Điểm thắt trong chuyện từ chức của ông Đoàn Ngọc Hải

Điểm thắt trong chuyện từ chức của ông Đoàn Ngọc Hải

Bài 4: Con đường quan lộ hanh thông “bất thường” của Phó Chủ tịch UBND xã Cao Đức

Bài 4: Con đường quan lộ hanh thông “bất thường” của Phó Chủ tịch UBND xã Cao Đức

Không ai được  phép “trèo” lên pháp luật!

Không ai được phép “trèo” lên pháp luật!

Khám phá nghệ thuật gốm sứ Giang Tây, Trung Quốc

Khám phá nghệ thuật gốm sứ Giang Tây, Trung Quốc

‘Dế mèn phiêu lưu ký’ trở lại sân khấu nhạc kịch

‘Dế mèn phiêu lưu ký’ trở lại sân khấu nhạc kịch

Đại Việt chém Toa Đô, tắm máu giặc Nguyên toàn bờ cõi

Đại Việt chém Toa Đô, tắm máu giặc Nguyên toàn bờ cõi

Đãi ngộ đặc biệt với những báu vật nhân văn sống

Đãi ngộ đặc biệt với những báu vật nhân văn sống

Thưởng thức chuối màu xanh lam – kỳ lạ từ màu sắc cho tới hương vị

Thưởng thức chuối màu xanh lam – kỳ lạ từ màu sắc cho tới hương vị

Thành Cổ Loa năm 1991 đẹp mộc mạc dưới ống kính nhiếp ảnh gia người Đức

Thành Cổ Loa năm 1991 đẹp mộc mạc dưới ống kính nhiếp ảnh gia người Đức

DIFF 2019-lan tỏa những hành động đẹp

DIFF 2019-lan tỏa những hành động đẹp

Sao dám trả lời liều quá vậy?

Sao dám trả lời liều quá vậy?

Từ Hy Thái hậu và bữa tiệc ‘chưa từng có’ tốn 400.000 lượng vàng

Từ Hy Thái hậu và bữa tiệc ‘chưa từng có’ tốn 400.000 lượng vàng