Nguồn gốc câu thành ngữ ‘Con kiến mà kiện củ khoai’

17/04/2019

Ngày nay, câu thành ngữ “Con kiến mà kiện củ khoai” thường được dùng để chỉ tình cảnh kiện tụng vô ích, trong đó bên đi kiện là những người dân thường thấp cổ bé họng, còn kẻ bị kiện thì giàu có, quyền thế. Vậy vì sao lại đem hình ảnh “con kiến” và “củ khoai” ra so sánh? Con kiến vì sao lại phải kiện củ khoai?


Thực ra, câu thành ngữ này xuất phát từ một tích truyện thấm đẫm ý nghĩa nhân sinh có tên là “Cái Kiến mày kiện củ khoai”.

*

Ngày xưa, có một anh chàng sinh trưởng trong một gia đình giàu có, nhà anh ta có ao thả cá, có nhiều ruộng vườn, trâu bò. Ở làng bên có một cô gái nết na, xinh đẹp nhưng nghèo khổ, hàng ngày nàng phải làm thuê làm mướn kiếm ăn. Anh chàng nhà giàu kia ngây ngất vì nhan sắc của cô gái, ao ước được cùng nàng kết bạn trăm năm. Sau đó, nhờ có một người đàn bà làm mối, anh ta được gặp nàng nhiều lần và thề non hẹn bể quyết lấy nàng làm vợ.

Nhưng mụ đàn bà mối lái vốn là người chỉ biết có đồng tiền. Được tiền của anh nhà giàu cho, mụ vẫn chưa thỏa mãn. Đối với cô gái nhà nghèo, mụ không “xơ múi” được gì. Bấy giờ, ở gần vùng đó có một cô gái nhà giàu ế chồng. Mụ bèn tìm tới tỉ tê với cô nọ bảo nếu cho mình nhiều tiền, mình sẽ đánh tiếng cho anh chàng nhà giàu kia. Cô gái nọ nghe nói mừng lắm, đút tiền cho mối để mụ ta liệu bề tác thành cho mình.

Từ đó, mụ mối luôn buông lời gièm pha cô gái nhà nghèo: “Con này thế mà không được đoan chính. Đã nhiều lần tôi bắt gặp nó tằng tịu với Đồ Vân. Đồ Vân học giỏi nay mai sẽ đỗ đạt…”

Thế rồi mụ ta nhen nhóm thêm lòng ghen tuông và tức giận của anh chàng nhà giàu, đồng thời nói tốt cho cô gái mà mụ bòn rút lần hồi khi năm quan, khi ba quan không biết mỏi. Mưu kế của mụ có hiệu quả; anh chàng kia từ ghen tức đến chán ghét người tình cũ. Cuối cùng, anh chàng cho người đưa trầu cau dạm hỏi cô gái nhà giàu kia làm vợ.

Ngày cưới hai bên, cô gái nhà nghèo nọ bị tình phụ, lòng đau như cắt. Trong một phút tủi phận hờn duyên, nàng nhảy xuống sông tự tử. Cái chết của nàng khiến cho cặp vợ chồng mới trở nên hối hận và lo sợ. Nhất là mụ mối, nghe tin này như sét đánh ngang tai.

*

Khi tất cả mấy người đó lần lượt chết xuống âm phủ, Diêm Vương căn cứ vào nỗi oan uổng cũng như tội trạng của từng người mà cho họ đền “nợ” hay báo “oán” một cách xứng đáng. Mụ mối được thác sinh làm con gái một nhà phú ông, anh chàng phụ tình thì đầu thai làm một người học trò không đất cắm dùi. Còn cô gái nhà nghèo bạc mệnh được ở lại cõi âm để theo dõi chúng mà báo thù.

(Ảnh minh họa: youtube.com)

Cái Kiến, cô con gái phú ông rất đẹp và thông minh. Nhưng cha của nàng thì chỉ biết có tiền tài và danh vọng, còn ngoài ra ông chả coi ai ra gì. Chàng thư sinh rất khôi ngô, học giỏi, văn hay, nhưng nghèo rớt mồng tơi. Văn tài của chàng nổi tiếng khắp kinh kỳ, thế mà cứ hễ vào trường nhất hay giỏi lắm vào đến trường nhì là bị loại ra ngay. Không làm cho đau bụng thì cũng bắt phạm “trường quy”, oan hồn của người bạc mệnh quyết không cho hắn đỗ. Thế nhưng, chàng vẫn lọt vào mắt xanh của cô Kiến.

Cô con gái phú ông vẫn tin tưởng rằng người học trò đó sẽ làm nên. Nàng ao ước sẽ được sánh duyên cùng chàng mới phỉ dạ. Hai người đã gặp nhau và thề bồi với nhau quyết giữ một lòng son sắt. Khi nghĩ đến cha mình, nàng Kiến rất buồn vì biết ông khó tính: “Không đời nào ông ấy lại gả con gái cho một người nghèo xơ nghèo xác”. Nghĩ thế, nàng lập mưu ăn trộm tiền bạc của cha, mua vàng đúc thành một hình củ khoai. Không gặp nhau được, nàng nhắn người yêu giả làm người ăn xin đến nhà mình xin khoai, nàng sẽ tận tay trao cho món ấy để dùng làm sính lễ.

Anh chàng y hẹn đã cải trang, mang bị gậy đến nhà phú ông xin ăn. Cô con gái mang khoai ra cho, trong đó có giấu củ khoai bằng vàng.

Rồi sau đó, người mối của anh chàng xin “dạm ngõ” cái Kiến. Phú ông nghe nói sính lễ là một củ khoai bằng vàng mười thì ngạc nhiên, nhưng rồi ông cũng nhận lời.

Đến ngày cưới, khi họ nhà trai bưng sính lễ đến, họ nhà gái đổ xô ra xem xem chàng rể của phú ông giàu có ngầm như thế nào. Củ khoai vàng được gói ba bốn tầng vải hồng điều. Không ngờ khi mở ra xem thì chả thấy vàng đâu cả mà chỉ là… một củ khoai lang luộc. Oan hồn cô gái nhà nghèo cố ý làm ra như vậy cho bõ ghét. Cả hai họ bật cười. Phú ông tức giận chửi mắng om sòm. Rồi để chế nhạo, ông cắt khoai biếu mỗi người một miếng.

Chàng học trò không ngờ có sự lạ lùng ấy, vừa buồn rầu vừa xấu hổ đi luôn một mạch không trở về nhà nữa. Còn cái Kiến tưởng người yêu là một tay đại bợm: đã lấy mất vàng lại bày ra trò giễu cợt đó nên tức tối thành bệnh mà chết.

Lúc xuống âm phủ lần này, nàng kiện với Diêm vương về việc củ khoai vàng, nhưng Diêm Vương đã giở sổ vạch cho nàng biết những tội kiếp trước. Vì thế mới có câu:

“Cái Kiến mày kiện củ khoai”

Ý nói về những việc kiện tụng vô ích.

 

Theo ĐKN

 

Video hay

Cùng chuyên mục

NSND Lê Tiến Thọ – Người đùa dai với tác quyền

NSND Lê Tiến Thọ – Người đùa dai với tác quyền

‘Vụ án Lệ Chi Viên’ – Thảm họa phóng tác

‘Vụ án Lệ Chi Viên’ – Thảm họa phóng tác

Trận Vạn Kiếp: 30 vạn quân Đại Việt quyết chiến 50 vạn quân Nguyên

Trận Vạn Kiếp: 30 vạn quân Đại Việt quyết chiến 50 vạn quân Nguyên

Mùa càng cúm ở La Gi

Mùa càng cúm ở La Gi

Cậu học sinh mang gà đến lớp và điểm 10 bất ngờ

Cậu học sinh mang gà đến lớp và điểm 10 bất ngờ

Cú ‘ngã ngựa’ lạ thường của người tiết lộ chuyện ông Tập phá âm mưu đoạt quyền, giải cứu đất nước

Cú ‘ngã ngựa’ lạ thường của người tiết lộ chuyện ông Tập phá âm mưu đoạt quyền, giải cứu đất nước

Vào nơi ẩn mình của mãnh xà Thất Sơn huyền thoại

Vào nơi ẩn mình của mãnh xà Thất Sơn huyền thoại

Sự thực ‘choáng’ về cây mật nhân quý hiếm mọc nhiều ở VN

Sự thực ‘choáng’ về cây mật nhân quý hiếm mọc nhiều ở VN

Sơn cửa nhà kiêng kị 4 màu này nếu không muốn nghèo mạt kiếp

Sơn cửa nhà kiêng kị 4 màu này nếu không muốn nghèo mạt kiếp

Bế mạc liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc 2019:  Ca kịch Bài chòi Bình Định chia giải vàng cùng Nhà hát Tuồng VN

Bế mạc liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc 2019: Ca kịch Bài chòi Bình Định chia giải vàng cùng Nhà hát Tuồng VN

‘Chói rạng sơn hà’ và một Bùi Thị Xuân xuất sắc

‘Chói rạng sơn hà’ và một Bùi Thị Xuân xuất sắc

‘Phù Vân’ – Một vở diễn hay của Đoàn Dân ca kịch Khánh Hòa

‘Phù Vân’ – Một vở diễn hay của Đoàn Dân ca kịch Khánh Hòa

‘Trái tim đàn bà’ – Cuộc chơi của đạo diễn

‘Trái tim đàn bà’ – Cuộc chơi của đạo diễn

‘Quan khiêng võng’ – Nghệ sĩ Bình Định với Lê Đại Cang

‘Quan khiêng võng’ – Nghệ sĩ Bình Định với Lê Đại Cang

Loài rắn nguy hiểm nhất hành tinh, mệnh danh ‘cỗ quan tài đen’

Loài rắn nguy hiểm nhất hành tinh, mệnh danh ‘cỗ quan tài đen’

Củ sen 7 lỗ và 9 lỗ khác nhau, nếu chọn sai món ăn sẽ không ngon

Củ sen 7 lỗ và 9 lỗ khác nhau, nếu chọn sai món ăn sẽ không ngon

Chiêm ngưỡng ngôi tịnh xá vừa xác lập kỷ lục Việt Nam

Chiêm ngưỡng ngôi tịnh xá vừa xác lập kỷ lục Việt Nam

Hàng trăm người đến xì xụp cúng bái bông hoa lạ

Hàng trăm người đến xì xụp cúng bái bông hoa lạ

Những thực phẩm cực tốt cho phổi, loại bỏ hết mọi độc tố

Những thực phẩm cực tốt cho phổi, loại bỏ hết mọi độc tố

Sự giống nhau kỳ lạ giữa Tổng thống Donald Trump và vị danh tướng vĩ đại nhất lịch sử Hoa Kỳ

Sự giống nhau kỳ lạ giữa Tổng thống Donald Trump và vị danh tướng vĩ đại nhất lịch sử Hoa Kỳ

Top 11 ‘nữ thần cổ trang’ thế hệ mới của Trung Quốc

Top 11 ‘nữ thần cổ trang’ thế hệ mới của Trung Quốc

Người tự nhận trở về từ năm 2075 cảnh báo khủng khiếp về tương lai

Người tự nhận trở về từ năm 2075 cảnh báo khủng khiếp về tương lai

Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc 2019: Kích cầu đối với nghệ thuật truyền thống

Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc 2019: Kích cầu đối với nghệ thuật truyền thống

Phạm Tiến Duật – Tiếng thơ một con đường!

Phạm Tiến Duật – Tiếng thơ một con đường!

Những đặc sản Bình Phước dân dã mà hấp dẫn vô cùng

Những đặc sản Bình Phước dân dã mà hấp dẫn vô cùng

‘Binh chủng’ đặc biệt

‘Binh chủng’ đặc biệt

Những hình ảnh còn mãi với thời gian của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Những hình ảnh còn mãi với thời gian của Chủ tịch Hồ Chí Minh

‘Kinh doanh’ tâm linh: Khu chùa nghìn ha ‘dậy sóng’ dư luận

‘Kinh doanh’ tâm linh: Khu chùa nghìn ha ‘dậy sóng’ dư luận

Cô giáo tát mặt và vụt thước liên tiếp, trẻ lớp 2 phải đi viện

Cô giáo tát mặt và vụt thước liên tiếp, trẻ lớp 2 phải đi viện

Ô tô Trung Quốc đẹp long lanh, mong một thời rẻ như Wave ‘Tàu’

Ô tô Trung Quốc đẹp long lanh, mong một thời rẻ như Wave ‘Tàu’