NSND Lê Tiến Thọ có phải là tác giả kịch bản hai vở diễn được giải thưởng?

(Vanhineplus.vn) - Số tạp chí tháng 10/2017, VHVN có bài “3 câu hỏi gửi Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam” phản ánh những thắc mắc của hội viên và bạn đọc về một số sự việc của Hội và Chủ tịch Hội. Sau khi tạp chí ra, NSND Lê Tiến Thọ, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam đã trực tiếp gặp Tổng Biên tập VHVN khẳng định Hội và Chủ tịch Hội không có gì sai và khuất tất trong các sự việc mà VHVN phản ánh, Hội sẽ có văn bản trả lời 3 vấn đề mà dư luận và hội viên thắc mắc. Cho đến nay, VHVN chưa nhận được trả lời của Hội Nghệ sĩ Sân khấu VN và Chủ tịch Hội thì đã nhận thêm một số ý kiến về một số nghi vấn liên quan đến các tác phẩm được giải thưởng của NSND Lê Tiến Thọ. Nhận thấy đây cũng là những vấn đề mà Hội và Chủ tịch Hội cần làm rõ trước công luận, VHVN giới thiệu bài viết này để Hội Nghệ sĩ Sân khấu VN và Chủ tịch Hội gộp với 3 câu hỏi trước trả lời dứt điểm một lần.

0
21

Chiều 3/11, dưới sức ép của dư luận về việc “vừa đá bóng vừa thổi còi” trong Giải thưởng Sân khấu 2016, ông Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu kiêm Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật của Hội, NSND Lê Tiến Thọ, đã có đơn gửi Ban Thường vụ Hội Nghệ sỹ Sân khấu Việt Nam xin rút tên cá nhân khỏi giải thưởng sân khấu năm 2016 bao gồm: tác giả vở cải lương “Hoàng thúc Lý Long Tường” (giải A), tác giả vở dân ca Huế “Vụ án Lệ Chi Viên” (giải B), đạo diễn vở tuồng “Thoại Khanh – Châu Tuấn” (giải B). Tuy vậy, một số người trong giới sân khấu cho rằng NSND Lê Tiến Thọ không có quyền một mình đứng ra nhận hoặc trả giải với tư cách tác giả kịch bản hai vở diễn “Vụ án Lê Chi viên” và “Hoàng thúc Lý Long Tường” bởi ông Thọ không hề là tác giả hai kịch bản trên.


Pano quảng cáo vở Lệ Chi viên.

Khi đồng tác giả bỗng thành tác giả
Bởi thực chất, NSND Lê Tiến Thọ chỉ là đồng tác giả với tác giả kịch bản gốc và tác giả chuyển thể hai vở “Vụ án Lệ Chi viên” và “Hoàng thúc Lý Long Tường”. Cho nên, về mặt quyền tác giả, theo qui định của pháp luật, ông Thọ phải chia sẻ với các tác giả kịch bản gốc và tác giả kịch bản chuyển thể, chứ không được phép một mình hưởng trọn quyền tác giả.

Đối với vở Ca kịch Huế “Vụ án Lệ Chi viên” (Nhà hát Ca kịch Huế dàn dựng biểu diễn) thì kịch bản gốc chính là kịch bản kịch nói “Đêm Ức Trai” của nhà viết kịch Lưu Quang Hà. Theo tìm hiểu của chúng tôi, khoảng năm 1991, khi còn là Phó Giám đốc Nhà hát tuồng VN, NSND Lê Tiến Thọ đã chuyển thể kịch bản này sang tuồng và được đạo diễn Lê Đình Sơn (Cán bộ Nhà hát Tuồng VN) dàn dựng làm tiết mục tốt nghiệp Đại học Sân khấu Điện ảnh của anh trên sân khấu Nhà hát Tuồng VN. Đến năm 2016, kịch bản tuồng này của NSND Lê Tiến Thọ được giới thiệu cho Nhà hát Ca kịch Huế được Nhà hát này nhận dàn dựng.

NSUT Phan Dy đảm nhận việc chuyển thể sang Ca kịch Huế và NSND Hoài Huệ được mời dàn dựng vở diễn này. Nhờ sự cố gắng chung của tập thể Nhà hát ca kịch Huế cũng như tác giả chuyển thể Phan Dy và nhất là tài năng, tâm huyết của đạo diễn NSND Hoài Huệ, vở diễn được đánh giá cao với huy chương Bạc tại Hội diễn Tuồng và Dân ca kịch Chuyên nghiệp Toàn quốc năm 2016. Như vậy, tác giả kịch bản vở ca kịch Huế “Vụ án Lệ Chi viên” của Nhà hát Ca kịch Huế  gồm 3 người sau; Lưu Quang Hà (tác giả kịch bản gốc “Đêm Ức Trai”), NSND Lê Tiến Thọ (tác giả kịch bản phóng tác), NSUT Phan Dy (tác giả chuyển thể Ca kịch Huế).

Đối với vở Cải lương “Hoàng thúc Lý Long Tường” (Nhà hát Cải lương VN) thì kịch bản văn học là của NSND Lê Tiến Thọ. Kịch bản này từng được tác giả Đoàn Thanh Tâm chuyển ra tuồng, Đạo diễn, NSUT Hoàng Ngọc Đình dàn dựng cho Nhà hát tuồng Đào Tấn Bình Định với tên gọi “Hồn Việt” và đã đoạt Huy chương vàng vở diễn tại Hội diễn Tuồng và Dân ca kịch chuyên nghiệp toàn quốc năm 2010.

Khi được nhà hát Cải lương Việt Nam nhận dàn dựng, tác giả chuyển thể cải lương là NSUT Ngọc Chi, đạo diễn là NSND Hoàng Quỳnh Mai. Nhờ sự cố gắng của tập thể Nhà hát, tác giả chuyển thể Ngọc Chi và nhất là tài năng đạo diễn của NSND Hoàng Quỳnh Mai, khi công diễn, vở diễn được đánh giá  cao và đặc biệt được người xem Bắc Ninh, quê hương của hoàng thúc Lý Long Tường nhiệt liệt hoan nghênh.

Quảng cáo khởi công vở cải lương Hoàng thúc Lý Long Tường.

Như vậy, tác giả kịch bản vở Cải lương “Hoàng thúc Lý Long Tường” gồm 2 người sau: NSND Lê Tiến Thọ (tác giả kịch bản văn học), NSUT Ngọc Chi (tác giả chuyển thể).

Tuy tác giả kịch bản hai vở diễn trên đã rõ ràng như thế nhưng không hiểu sao trong quyết định số 190/QĐ-HNSSK ra ngày 20/9/2017 do Chủ tịch hội Nghệ sĩ Sân khấu VN ký về việc khen thưởng các tác phẩm sân khấu năm 2016, tác giả kịch bản của cả hai vở kịch chỉ còn lại mỗi tên NSND Lê Tiến Thọ. Và sau đó, NSND Lê Tiến Thọ đã vô tư lĩnh thưởng cũng như khi bị phản ứng đã nhanh chóng vô tư trả giải thưởng mà không hề áy náy gì, cứ như ông toàn quyền tác giả kịch bản của hai vở diễn mà ông chỉ là đồng tác giả.

Có hay không một tác giả nữa của kịch bản “Hoàng thúc Lý Long Tường”?

Một số người công tác lâu năm ở Nhà hát Tuồng Việt Nam phản ánh với chúng tôi rằng: “Hoàng thúc Lý Long Tường” mà NSND Lê Tiến Thọ đứng tên tác giả có thể còn có một tác giả khác là tác giả kiêm đạo diễn Lê Đình Sơn. Ông Sơn vốn là diễn viên thuộc Đoàn Tuồng Giải phóng khu 5 thời chống Mỹ. Sau 1975, ông từ chiến trường miền Nam trở về công tác tại Nhà hát Tuồng VN, đã tốt nghiệp Đạo diễn Đại học Sân khấu Điện ảnh HN, là tác giả và đạo diễn một số vở tuồng tại Nhà hát cũng như một số đơn vị tuồng khác.

Chúng tôi đã gặp ông Sơn cũng như một số nghệ sĩ Nhà hát Tuồng VN liên quan, qua đó được biết có sự việc như sau: Khoảng năm 1993, lúc NSND Lê Tiến Thọ làm Giám đốc Nhà hát Tuồng VN, khi có sự kiện ông Lý Xương Căn về nước nhận quê hương dòng tộc, ông Thọ đã có sáng kiến thực hiện một vở tuồng về Lý Long Tường và giao cho ông Sơn viết kịch bản.

Trên cơ sở tư liệu còn ít ỏi do các cụ ở Đền Đô và ông Lý Xương Căn cung cấp, ông Sơn đã viết kịch bản tuồng “Hoàng thúc Lý Long Tường” khi cuốn tiểu thuyết về nhân vật này của nhà nghiên cứu lịch sử Hàn Quốc Khương vũ Hạc chưa xuất bản ở Việt Nam. Sau này khi có tiểu thuyết, ông Sơn có sữa chữa bổ sung. Do ông Thọ là người có ý tưởng thực hiện vở và có công đi tìm tư liệu cùng ông Sơn, khi vở được dàn dựng ở Nhà hát Tuồng VN, ông Sơn đã ghi tên ông Thọ vào phần kịch bản như là đồng tác giả: Đình Sơn – Tiến Thọ. Vở này đã được dựng ở Nhà hát Tuồng khoảng năm 1993, đã về biểu diễn tại Đền Đô. Nói chung, vở diễn không thật sự thành công, có đời sống sân khấu khá ngắn ngủi và đã nhanh chóng bị lãng quên.

Đến khoảng năm 2009, nhân việc bàn về việc tìm kịch bản tuồng cho Hội diễn năm 2010, một nghệ sĩ trong Nhà hát tuồng VN chợt nhắc ông Thọ, khi ấy đang là Thứ trưởng Bộ VHTT&DL, về vở tuồng “Hoàng Thúc Lý Long Tường” năm xưa và gợi ý nên phục dựng lại vở này vì đề tài hay. Ông Thọ cảm ơn nghệ sĩ trên, nói ông đã quên vở diễn trên, nay mới nhớ lại. Ông Thọ có nhờ ông Hoàng Khiềm lúc đó là Giám đốc Nhà hát Tuồng nhắn ông Sơn đem kịch bản “Hoàng thúc Lý Long Tường” cho ông ấy  xem lại. Ông Sơn đã giao cho ông Thọ bản kịch bản viết tay hoàn chỉnh năm xưa.

Ít lâu sau, ông Sơn được biết kịch bản “Hoàng Thúc Lý Long Tường” được dựng ở Nhà hát Đào Tấn, Bình Định. Sau đó, một số anh em tham dự Hội diễn Tuồng và Dân ca kịch chuyên nghiệp toàn quốc năm 2010 tại Đà Nẵng về báo rằng “Hoàng thúc Lý Long Tường” đã chuyển thành “Hồn Việt” trên sân khấu Nhà hát Tuồng Đào Tấn, được giải Vàng Hội diễn.

Tuy thế, trong phần tác giả kịch bản “Hồn Việt” tham gia hội diễn không hề có tên ông Sơn, chỉ có tên ông Lê Tiến Thọ và tác giả chuyển thể Đoàn Thanh Tâm. Lúc biết chuyện, một số anh em ở Nhà hát bảo ông Sơn nhờ báo chí lên tiếng để đòi lại quyền lợi chính đáng nhưng ông Sơn cứ im lặng chờ xem thực hư ra sao vì không nghĩ ông Thọ quyền cao chức trọng lại có thể xấu chơi với anh em thời “rau muối có nhau” như thế. Việc ông Sơn im lặng khiến một số anh em nghi ngờ ông Sơn sợ uy quyền của ông Thọ hay đã chót “bán lúa non” cho ông Thọ nên không dám lên tiếng.

Sau hội diễn 2010, khoảng gần tết âm lịch, chợt ông Thọ gọi điện cho ông Sơn bảo lên Hội chơi (lúc này ông Thọ vẫn là Thứ trưởng kiêm Chủ tịch hội). Ông Sơn lên, ông Thọ chả nói gì đến việc “Hoàng thúc Lý Long Tường” biến thành “Hồn Việt”, để ông Sơn ngồi uống nước một lúc rồi đưa ông Sơn một cái phong bì, bên trong có 10 triệu đồng, nói cho ông Sơn để tiêu tết.

Gần đây, kịch bản “Hoàng thúc Lý Long Tường” lấy lại tên cũ, chuyển thành cải lương dựng ở Nhà hát Cải lương VN. Đến khi Hội kỷ niệm 60 năm, ông Sơn đi tham dự mới biết vở này được giải A với tên tác giả là Lê Tiến Thọ do Ngọc Chi chuyển thể. Khi về, đạo diễn Đặng Bá Tài, đồng nghiệp ở Nhà hát Tuông VN đã trêu ông Sơn: “Vở “Lý Long Tường” của anh lại được giải cao, liên hoan đi chứ”. Ông Sơn chỉ biết cười trừ, không biết nói sao, bởi việc mời đi xem vở ông cũng không được, nói gì đến quyền lợi khác!

Đầu tháng 11 vừa qua, dù đã rất lâu bặt vô âm tín, bỗng nhiên ông Thọ “chiếu cố” điện đến ông Sơn thăm hỏi rất nhiệt tình, mời ông Sơn chuẩn bị tham dự trại viết của hội. Rồi sau đó, ông Thọ tới tận nhà thăm ông Sơn, mời đi ăn, và chuẩn bị sẵn một bản in đề nghị ông Sơn ký xác nhận là ông Sơn không hề có khúc mắc gì với ông Thọ về tác quyền vở “Hoàng thúc Lý Long Tường”.

Ông Sơn đọc bản yêu cầu xác nhận và trả lời ông Thọ rằng ông chỉ xác nhận sau khi đã nhận lại được kịch bản viết tay mà ông Thọ đã lấy của mình cùng với kịch bản văn học mà ông Thọ đưa cho Nhà hát Đào Tấn năm 2009 để chuyển thể thành “Hồn Việt” để ông so sánh.

Cho tới giờ này, ông Sơn cho biết, chưa thấy ông Thọ đưa lại cho ông  hai kịch bản ấy để so sánh mà chỉ cho vợ là bà Vũ Thúy Ten đến thúc giục ông Sơn ký giấy xác nhận và còn dọa ông Sơn là ông Thọ đã có đầy đủ xác nhận của mọi người về tác quyền của ông Thọ với kịch bản “Hoàng Thúc Lý Long Tường”, ông Sơn không ký cũng chẳng làm gì được ông Thọ. Ông Sơn rất tức giận khi nghe thế và nói với bà Ten rằng: “Từ trước tới giờ tôi chưa hề  thắc mắc, kiện tụng gì. Đừng buột tôi phải chính thức lên tiếng kiện tụng, sẽ to chuyện đấy!”…

Tờ rơi vở diễn “Vụ Án Lệ Chi Viên”.

Liên lạc với tác giả Đoàn Thanh Tâm, người chuyển thể vở “Hồn Viêt” tại Nhà hát Tuồng Đào Tấn, để biết thêm sự thật, ông Tâm cho biết kịch bản mà ông Thọ đem vào giới thiệu cho Nhà hát Đào Tấn làm vở “Hồn Việt” là một kịch bản “còn rất sơ sài, không ra tuồng cũng chẳng ra chèo” (lời ông Đoàn Thanh Tâm).

Một nghệ sĩ tên tuổi thực hiện phục trang cho vở “Hồn Việt” chứng kiến quá trình thực hiện vở cho biết, quả thật, đạo diễn Hoàng Ngọc Đình, tác giả Đoàn Thanh Tâm và tập thể Nhà hát Đào Tấn đã phải gia công rất nhiều để kịch bản gốc ông Thọ giới thiệu thành ra “Hồn Việt”. Hỏi thêm ông Đoàn Thanh Tâm có người nói kịch bản ông Thọ giao cho Nhà hát Cải lương làm “Hoàng thúc Lý Long Tường” có thể là kịch bản tuồng “Hồn Việt”?. Ông Tâm cười bảo có nghe nói nhưng chẳng sao, anh em mà…

Và vở diễn đi thẳng từ sàn tập đến giải thưởng

Nghe nói NSND Lê Tiến Thọ  sẽ có các bằng chứng chứng minh chỉ có mình là tác giả kịch bản gốc của “Hồn Việt” tuồng cũng như “Hoàng thúc Lý Long Tường” cải lương. Rất mong là như vậy, nếu không thì buồn quá.Và vở diễn đi thẳng từ sàn tập đến giải thưởng
Một số nghệ sĩ ở Nhà hát Tuồng VN còn thẳng thắn cho rằng việc vở “Thoại Khanh, Châu Tuấn” do ông Thọ đạo diễn được giải B là không xứng đáng.  Họ nói đây là vở diễn đã đi thẳng từ sàn tập đến giải thưởng. Nó được dàn dựng vào khoảng cuối năm 2016. Cho đến thời điểm gửi đi tham dự giải thưởng của Hội sân khấu năm 2017, nó mới được biểu diễn được vài lần, hơn nữa chất lượng của vở cũng không thật tốt nếu không nói là còn khá yếu.

Điều đáng nói hơn là việc ngay tại Nhà hát Tuồng VN trong năm 2016 có một thành công lớn là vở “Ao làng” hay “Chuyện bịa ở làng Vồm” (tác giả kịch nói: Chu Thơm, chuyển thể: Sỹ Chức – Bá Tài, đạo diễn: Đặng Bá Tài) đã được đánh giá rất cao tại Hội diễn Tuồng và Dân ca kịch chuyên nghiệp toàn quốc, được nhận một trong ba chiếc huy chương vàng danh giá của Hội diễn.

Thế nhưng không hiểu tại sao nhiều vở được giải cao tại hội diễn trên như “Thầy và trò” (Trung tâm Bảo tồn và Phát huy di sản Dân ca xứ Nghệ, Huy chương vàng), “Phúc thần Thoại Ngọc Hầu” (Nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh, huy chương bạc), “Vụ án Lệ Chi Viên” (Nhà hát nghệ thuật ca kịch Huế, huy chương bạc)…đều có mặt trong Giải thưởng Sân khấu 2016, trong khi “Ao làng” vắng mặt một cách bất thường.

Tác giả, đạo diễn Lê Đình Sơn

Hỏi NSND Lê Tiến Thọ chuyện này thì ông cho biết Nhà hát Tuồng VN không đề nghị tặng thưởng “Ao làng” mà chỉ đề nghị tặng thưởng cho “Thoại Khanh Châu Tuấn” nên theo quy chế, Hội đồng Nghệ thuật của Hội không thể xét giải cho “Ao làng”. Hỏi lại Nhà hát Tuồng VN thì được biết đúng là Nhà hát chỉ đề nghị Hội khen thưởng vở “Thoại Khanh Châu Tuấn” chứ không đề nghị vở “Ao làng”. Hỏi vì sao lại thế thì được trả lời tuy “Ao làng” được giải rất cao tại Hội diễn toàn quốc nhưng lại không được ông Chủ tịch thích nên đành chọn “Thoại Khanh Châu Tuấn” do chính Chủ tịch đạo diễn cho chắc…Hoàng Anh/VHVN

Phản hồi

Nhập bình luận
Nhập tên bạn